مقايسه‌ اتقان تقريرهاي ابن‌ سينا، آكوئيناس، و لايب ‌نيتس از برهان امكان و وجوب در مواجهه با نقدهاي مختلف

برهان امكان و وجوب يكي از برهان ‌هاي اثبات وجود خداوند متعال است كه علاوه بر انديشمندان مسلمان، مانند فارابي و ابن ‌سينا، انديشمندان غربي، مانند توماس آكوئيناس و لايب ‌نيتس، نيز تقريرهايي براي اين برهان ارائه داده‌اند. در مقاله‌ حاضر بررسي مي‌شود كه از ميان تقريرهاي موجود براي برهان امكان و وجوب كدام‌يك در مقابل نقدهاي بيان‌شده از اتقان بيشتري برخوردار است؟ در مجموع شانزده نقد مختلف بر تقريرهاي گوناگون برهان امكان و وجوب بيان و تحليل خواهند شد. برخي از اين نقدها بر اساس هر سه تقرير و برخي صرفاً بر اساس تقرير ابن‌سينا قابل پاسخ هستند. با تحليل اين نقدها مشخص مي‌شود از ميان تقريرهاي مختلفي كه براي برهان امكان و وجوب بيان شده تقرير ابن‌سينا به سبب استناد اين انديشمند به مباني متقن‌تر، مانند در نظر گرفتن امكان ماهوي به عنوان ملاك نياز معلول به علت و شروع برهان از مفهوم امكان، نسبت به تقريرهاي انديشمندان ديگر، مانند توماس آكوئيناس و لايب‌نيتس، از قوت و اتقان بيشتري برخوردار است و با دستگاه فلسفي ابن‌سينا مي‌توان به همه‌ نقدهاي واردشده بر اين تقرير پاسخ گفت.