تأملات انتقادي بر«معرفت شناسي باور دينيِ» استاد مطهري

نظريه فطرت در ميان انديشمندان توحيدي آيين مسيحيت و اسلام جايگاه ممتازي دارد. در آيين مسيحيت از اين جهت نظريه فطرت پررنگ شد، كه آموزه هاي مسيحيت از ظرفيت معقوليتِ مطلوبي برخودار نبود؛ لذا انديشمندان مسيحي در صدد رفع اين نقيصه برآمده و نظريه فطرت را تاسيس كردند. مطابق اين نظريه مي توانستند بسياري از آموزه هاي مسيحي را معقول جلوه دهند. در جهان اسلام نيز بسياري از متفكرين معاصر با توجه به برخي آيات و روايات اسلامي به نظريه فطرت ملتزم شدند. اما آنچه مهم است، اين است كه اين نظريه در چند دهه اخير، در ميان انديشمندان مسلمان؛ با توجه به ديدگاه علمي استاد شهيد مطهري فراگير شده است. مرحوم مطهري در مقابل نظريات انسان شناسانهّ مكاتب مادي مانند ماركسيسم و اگزيستانسياليسم؛ كه گوهر وجود انسان را مادي مي دانستند؛ با طرح نظريه فطرت، ديدگاه آنان در مادي انگاري انسان را نفي و رد كردند و بناي جديدي را در انسان شناسي اسلامي تاسيس كردند. هدف از اين پژوهش بررسي انتقاديِ آراء استاد مطهري در خصوص نظريه فطرت مي باشد كه برآمده از معرفت شناسي باور دينيِ ايشان است. ايشان باور ديني را از رهگذر نسبت عقل و ايمان بررسي كرده و قائل به نظريه فطرت مي شوند. در اين پژوهش با توجه به تأملات صورت گرفته و انتقاداتي كه مي توان به نظريه فطرت وارد نمود؛ مشخص مي گردد اين نظريه آن كاركرد مطلوب ايشان را ندارد. لذا اهل نظر مي‌بايست بنايي را استوار سازند كه ويژگي اصلي معقوليتِ باور(هاي ديني) را دارا باشد.