معناشناسي واژۀ «حُكم» در قرآن كريم و امكان‌سنجي دلالت آن بر حكومت

واژۀ «حُكم» سي بار در قرآن كريم به كار رفته است. باوجود كاربردهاي پربسامد اين واژه و ساير مشتقات آن در قرآن كريم كه تفاوت‌هاي معنايي روشن يا مبهمي را در اين متن مقدّس به نمايش مي‌گذارد، لغت‌شناسان و صاحبان كتب وجوه و نظائر در عمل معاني كلّي و محدودي را براي آن گزارش كرده‌اند. اين پژوهش سعي دارد علاوه بر پيجويي همزادهاي اين واژه در زبان‌هاي سامي، با توجه به هم‌نشين‌هاي اين واژه و بافت كاربرد آن در قرآن كريم، برخي معاني را معرفي كند كه لغت‌شناسان به آن توجه نكرده‌اند. براساس اين، علاوه بر داوري كه قطعي‌ترين و پركاربردترين معناي اين واژه در عربي قرآني است، معاني توانايي داوريِ صحيح، فرمان و دستور، مسئوليت و مأموريت و احتمالاً فرمانروايي از معاني ديگر اين واژه در قرآن كريم است. همچنين، كاربرد «حُكم» در معناي حكومت و فرمانروايي كه در عربي كلاسيك و معاصر گسترش آن را شاهديم، در قرآن كريم محدود و غيرقطعي به نظر مي‌رسد و دالّ اصلي اين معنا در قرآن كريم «مُلك» و مشتقات آن است.