بررسي نقش‌هاي معنايي-كاربردشناختي گزاره‌هاي امري در سوره عنكبوت

مطالعه معنا و انتقال آن از طريق زبان كه در اشكال متفاوت عاطفي، خبري، پرسشي و امري نمود پيدا مي‌كند در شاخه‌هاي گوناگون كاربردشناختي بررسي مي‌شود. از منظر كاربردشناسي يك جمله مي‌تواند در بسترها و بافت‌هاي مختلف نقش‌هاي متفاوتي داشته باشد كه آن نقش‌هاي مرسوم‌تر، معناي اوليه هستند و نقش‌هاي ديگر، معاني ثانويه. بر اين اساس گزاره‌هاي امري نيز مي‌توانند همچنين نقش‌هاي متفاوتي را ايفا كنند. از آن‌جا كه قرآن كريم براي افزوني قدرت تأثير و القاي معاني به مخاطب، تجلي‌گاه نقش‌هاي معنايي كاربردشناختي گزاره‌هاي امري است؛ پژوهش حاضر در تلاش است تا با تحليل كاركردهاي زباني گزاره‌هاي امري سوره عنكبوت، به بررسي توانش ارتباطيِ اين سوره و ميزان تأثيرگذاري آن در مخاطب بپردازد. به اين منظور با تكيه بر روش توصيفي تحليلي، ويژگي‌هاي متن‌محور و كاربرمحور آيات در كنار عناصر زنجيره‌اي و زبرزنجيره‌اي مؤثر در معاني گزاره‌هاي امري اين سوره مورد تحليل قرار گرفته است. نتايج حاكي از آن است كه گزاره‌هاي امري سوره عنكبوت به ترتيب در نقش‌هاي منظوري ارشاد، هشدار، دوام، تهديد، تعجيز و اهانت به كار رفته، و باتوجه به اين‌كه بيشتر اين گزاره‌ها خطاب به اهل باطل است؛ لذا چنين برداشت مي‌شود كه منطق ديني ابتدا بر ارشاد و راهنمايي استوار است و در صورت مخالفت گمراهان، نخست به آنان هشدار داده مي‌شود و اگر بر سركشي خود افزودند، آن‌ها را ضعيف و ناتوان شمرده و به عذاب خداوند وعده مي‌دهد. اين نوع ارتباط قرآن با مخاطب، دليلي قاطع بر اعجاز زباني آن است.