اثر UV- B و اسيد هيوميك بر روي صفات فيزيولوژيكي گياه مفراح (Nepeta crispa)

مفراح گياهي چند‌ساله از تيره نعناعيان است. مطالعه حاضر با هدف اثر كاربرد توأم اسيد هيوميك و پرتوتابي UV- B بر رشد و برخي پاسخ‌هاي فيتوشيميايي گياه مفراح مورد مطالعه قرار گرفت. آزمايش به‌صورت فاكتوريل (دو فاكتوره) در قالب طرح كاملا تصادفي با سه تكرار اجرا شد. فاكتور اول، اسيد هيوميك در چهار سطح (صفر، 2، 4 و 8 گرم در ليتر) و فاكتور دوم، پرتو UV- B در سه سطح (صفر، 1 و 3 ساعت پرتودهي در روز) بود. بر اساس نتايج حاصل، بر خلاف تيمار پرتوتابي UV- B، اثر كاربرد اسيد هيوميك باعث افزايش معني‌دار ارتفاع ساقه نسبت به تيمار شاهد شد. همچنين يشترين ميزان فنل و فلاونوئيد كل و ظرفيت آنتي‌اكسيداني و كمترين ميزان تانن كل همگي در تيمار 3 ساعت پرتوتابي UV- B، در روز بدون كاربرد اسيد هيوميك به‌دست آمد. بيشترين ميزان تانن كل و كمترين ظرفيت آنتي اكسيداني نيز در تيمار 8 گرم در ليتر اسيد هيوميك، مشاهده شد. نتايج آناليز HPLC عصاره برگ نشان داد كه بيشترين ميزان اسيد رزمارينيك و اسيد سالويانوليك در تيمار 3 ساعت پرتوتابي UV- B در روز توليد شد. در ميان اسيدهاي فنوليك مورد مطالعه، بيشترين ميزان اسيد كلروژنيك در تيمار 3 ساعت پرتوتابي UV- B به همراه 8 گرم در ليتر اسيد هيوميك به‌دست آمد. بيشترين ميزان اسيد كافئيك نيز با تيمار 1 ساعت پرتوتابي به همراه 4 گرم در ليتر اسيد هيوميك مشاهده شد. بطوركلي، به‌كارگيري توأم (برهمكنش) اسيد هيوميك و UV- B روي صفات فنل كل، فلاونوئيد كل، اسيد كافئيك و اسيد كلروژنيك بسيار معني‌دار بود. كاربرد اسيد هيوميك در گياه مفراح در ميزان تانن كل، ظرفيت آنتي‌اكسيداني و اسيد رزمارينيك (اثر ساده) در سطح 1 درصد معني‌دار شد و باعث افزايش تانن، كاهش فعاليت پاداكسايشي و كاهش مقدار اسيد رزمارينيك در برگ مفراح شد. اسيد هيوميك باعث كاهش مقادير ظرفيت آنتي اكسيداني و اسيد رزمارينيك مي شود و تنها صفتي كه اثر افزايشي بر روي آن داشت ميزان تانن كل بود. نتايج اين پژوهش مي‌تواند براي كشت اين گياه تحت شرايط گلخانه‌اي مزرعه اي، مد نظر قرار گيرد.