بررسي جايگاه مساجد معاصر در منظر شهري بر مبناي رويكرد نشانه‌شناسي

مساجد در شهرهاي اسلامي، يكي از عناصر نشانه‌اي در منظر شهري است كه ضمن هويتبخشي و معنا دادن به محيط شهري، موجب خوانايي و جهت‌دهي شهر مي‌گردد؛ اما تغيير و تحولات ايجاد شده در ساختار معماري و شهرسازي معاصر، شكل و شمايل ديگري به جايگاه مساجد امروزي بخشيده است. در اين تحقيق كه به روش توصيفي تحليلي تهيه ‌شده است، نويسندگان باهدف ارتقاي كيفيت بصري و معنايي مناظر شهري به بررسي جايگاه مساجد معاصر در منظر شهرهاي امروزي مي‌پردازند. جامعه آماري تحقيق دانشجويان ارشد معماري و شهرسازي دانشگاه آزاد زنجان در سال 1400 1401 به تعداد 78 نفر هستند. نمونه آماري نيز طبق فرمول كوكران به تعداد 65 نفر به ‌صورت هدفمند از ميان جامعه آماري انتخاب ‌شده است. ارزيابي‌ها بر پايه رويكرد نشانه‌شناسي در قالب سه بعد «كالبدي»، «عملكردي» و «معنايي» با 16 معيار، از طريق آزمون‌هاي آماري تي تكنمونه‌اي و رگرسيون چند متغيره انجام پذيرفته است. بررسي‌ها نشان مي‌دهد ازنظر جامعه آماري، ميزان تحقق‌پذيري نشانه‌اي بودن مساجد معاصر، در سطح متوسط و حتي پاييني قرار دارد؛ به‌طوري‌كه بعد «كالبدي» با ميانگين 19/3 نسبت به بعد عملكردي، 98/2 و بعد معنايي 74/2 داراي تحقق‌پذيري بيشتري است. در ميان معيارها نيز، معيار «شكل و فرم بنا» با ميانگين 524/3 و معيار «هويت مكان» با ميانگين 014/2 به ترتيب بيشترين و كمترين ميزان تحقق‌پذيري را دارند. نتايج تحقيق بيانگر اين است كه در روند مدرن شدن شهرها، مساجد به‌عنوان عناصر نشانه‌اي هويت‌ساز در درجه دوم اهميت قرارگرفته و با از دست دادن رابطه خود با ساختار شهر و محلات، عملكرد آن‌ها نيز تغيير يافته است.