بررسي واژه‌هاي اشتقاقي و تركيبي ساخته‌شده از چهار عنصر دستوري «-چي»، «-كار»، «-فروش» و «-گر» در چارچوب نظريه صرف ساختي

در زبان فارسي امكانات گوناگون اشتقاقي و تركيبي براي بيان مفهوم شغل و حرفه وجود دارد كه در تركيب با اسم و صفت اسم هاي مركب و اشتقاقي توليد مي كنند كه داراي معناي عامليت و فاعلي هستند. هدف از اين پژوهش، بررسي چهار عنصر دستوري -چي ، -كار ، -فروش و -گر بر اساس ديدگاه نظريه صرف ساختي و ارائه تبييني ساخت بنياد از چگونگي شكل گيري واژه هاي ساخته شده با اين پسوندها و تكواژهاي آزاد است. نظريه صرف ساختي با رويكرد واژه بنياد از جديدترين نظريه هاي حوزه ي صرف به شمار مي رود. اين نظريه براي توصيف و بررسي رابطه اي نظام مند ميان صورت و معنا در واژه سازي از مفهوم ساخت بهره مي گيرد. در صرف ساختي، واژه هاي غيربسيط به عنوان ساخت در نظر گرفته مي شوند و هر واژه يك نشانه ي زباني و حاصل جفت شدگي صورت و معنا به شمار مي رود. هر واژه، صورتي غيربسيط و حاوي سه نوع اطلاعات است كه در رويكرد واژه بنياد با سه علامت PHON كه بيانگر بعد واجي، SYN كه بيانگر بُعد واژ- نحوي و SEM كه بيانگر بُعد معناييِ واژه است، نشان داده مي شوند. پژوهش حاضر از جنبه تجربي پيكره بنياد و از جنبه نظري مبتني بر رويكرد شناختي است. داده هاي اين پژوهش دربرگيرنده 212 واژه اشتقاقي و تركيبي ساخته شده از پسوندهاي چي و گر و تكواژهاي آزاد فروش و كاراست كه از پيكره فارسي بيجن خان، واژه نامه معين و واژه نامه دهخدا استخراج شده اند. واژه هاي ساخته شده از هريك از عناصر مذكور به ترتيب داراي 4، 3، 4 و 3 زيرطرحواره است كه جملگي داراي معناي عامليت و فاعلي هستند اما از حيث شيوه دلالت به مفهوم شغل و يا از جنبه مقوله دستوري پايه اي كه هر يك از اين 4 سازه به آن متصل مي شود با يكديگر تفاوت دارند. از ديگر نتايج اين پژوهش مي توان به اثبات وجود رابطه دوسويه ميان ساخت و معنا اشاره كرد به اين ترتيب كه ساخت تعيين كننده معنا و مفهومي است كه از كليت يك واژه به دست مي آيد.