پيشگيري از جرائم مبتني بر پيش‌فرض‌هاي شناختي در پرتوي جهاد تبيين

رفتارها و واكنش انسان ها نسبت به مسائل اجتماعي تحت عوامل مختلفي مي تواند در موضوعات يكسان، متفاوت باشد. در اين بين، عامل شناخت و قوه ادراك فرد در نحوه برداشت و تفسير اطلاعات پيراموني تأثير زيادي در رفتار او دارد. در جرم‌شناسي، نظريه‌هايي مبتني بر علل سنجي بزه كاري درباره شناخت و تفكر مجرمان ارائه شده است كه تصميم‌گيري و نظام محاسباتي مجرمان را تحت تأثير قرار مي‌دهد. شناخت و ادراك به علت اينكه انگيزه مجرمان را سامان مي‌دهد، مي‌تواند دليل و چرايي رفتار نيز باشد. در اين ديدگاه، شناخت مانند رفتار از قابليت يادگيري برخوردار است و به‌عنوان متغير اصلي در تكوين جرم، با لحاظ عامل پويايي جرم شناسايي مي‌گردد. شناخت نادرست و غير واحد در ميان شهروندان مي‌تواند منجر به شكل‌گيري پيش‌فرض‌هاي شناختي مجرمانه گردد. پيش‌فرض‌هاي جنايي تحت تأثير عوامل پويايي جرم از گذر انديشه به فعل مجرمانه، رفتارهاي بالقوه جنايي را به بالفعل مي‌رسانند. پيش‌فرض‌ها، ساحت تفكر تحليلي و عملكرد منطقي در واكنش به پديده‌هاي اجتماعي را نفي مي‌كنند. تكوين پيش‌فرض‌هاي شناختي ممكن است ناشي از اطلاعات دروغ و تحريف‌شده باشد يا غير آن، كه با چيدمان پيش‌زمينه‌ها در پس‌زمينه‌ها صورت مي‌گيرد. پيش‌فرض‌ها، اطلاعات حصولي در فرايندهاي ذهني آرايش يافته ناشي از پيش‌زمينه‌ها هستند كه بر تفسير اطلاعات جديد تأثيرگذار بوده و بر آن متحمل مي‌شوند. پيش‌فرض‌ها ممكن است باعث ايجاد نفرت، خشم و تعصب نسبت به موضوعات يا افراد خاص در مجرم بالقوه شده و حالت خطرناك وي را تشديد نمايند. مفهوم جهاد تبيين با تمركز بر شناخت و قوه ادراك مخاطبين با ماهيت پيشگيرانه، درصدد جلوگيري از ادراك سازي كاذب و شكل‌گيري نظام محاسباتي نادرست در ذهن و تفسير و برداشت نادرست از رويدادهاست. جايگاه مفهوم جهاد تبيين در سياست جنايي، با توجه به روابط اجتماعي نوين مي‌تواند با مشاركت جامعه، رويكردي هوشمندانه باشد. مفهوم جهاد تبيين با لحاظ ويژگي‌ها و صورت‌بندي‌هاي آن به روش مستدل و مستند سعي در متقاعدسازي و حل تعارضات شناختي دارد و در بازپروري مجرمان نيز مي‌تواند ايفاي نقش نمايد.