نقد و بررسي مدخل «مولي و ولاء» در دائره المعارف قرآن ليدن

شناخت دقيق آراء خاورشناسان دربارۀ معارف اسلامي و نقد علمي آنان از ضروريات مجامع علمي مسلمانان است. نوشته حاضر كه به روش توصيفي ـ تحليلي انجام شده است، به نقد و بررسي مدخل «مولي و ولاء»، نوشته سباستين گونتر در دايرهالمعارف قرآن ليدن مي‫پردازد. با بررسي اين مدخل، روشن مي‫شود كه نويسنده براساس اصول فكري خود ـ مبني بر نقش فرهنگ بومي هر منطقه بر فرهنگ اسلامي ـ به اين واژه رويكرد تاريخي خوبي داشته و كاربرد آن را در جامعه قبيله‫اي عرب قبل از اسلام بيان كرده است. نظم منطقي مقاله، بررسي كاربردهاي واژۀ «مولي» در تعدادي از آيات قرآن و توجه به برخي منابع تفسيري، اشاره هرچند گذرا به معناي تسلط، مالكيت و سرپرستي در قرآن، برخي از امتيازات مثبت اين مدخل است. از مهمترين نقاط ضعف مدخل، انحصار معناي واژۀ «مولي» بر تابع، محافظت و عضو حمايت‌شده در تمامي قسمت‫هاي مقاله و گزارش سوگرايانه در بيان مفهوم واژۀ «مولي و ولاء»، رويكرد گزينشي به كاربرد واژۀ «مولي» در قرآن، برجسته نكردن معناي اصلي و محوري «اولويت در تصرف» و «سرپرستي» در بيان معناي كلمه «مولي و ولايت»، استناد ندادن به منابع در قسمت‫هاي مختلف مقاله، محدودبودن منابع استفاده‌شده به منابع اهل تسنن و استفاده نكردن از منابع متعدد، به‫ويژه منابع شيعي و استناد نكردن به آيه ولايت است. اين نقص‫ها موجب شده است كه مقاله از استحكام و اتقان لازم بي‫بهره بوده و نويسنده از بيان مفهوم كامل واژۀ «مولي»، و درنتيجه اصل ولايت و اهميت آن در آيات قرآن و اعتقادات شيعه بازماند.