مخاطب‌شناسي آيه «مِيثاقَ النَّبِيِّينَ» و اعتبارسنجي روايات تفسيري آن در منابع فريقين

آيه «مِيثاقَ النَّبِيِّينَ»(آل‌عمران: 81) در منابع تفسيري از مشكلات آيات شمرده شده است. گونه‌هاي مختلف روايات تفسيري ذيل آيه مذكور سبب ظهور آراء متفاوت در حوزه مخاطب‌شناسي اين آيه شده است. عده‌اي از مفسران اضافه «ميثاق» به «النبيين» را اضافه به متعهّدان ميثاق در نظر گرفته، خطاب آيه را به پيامبران نسبت داده‌اند. شماري ديگر، اضافه «ميثاق» را اضافه به صاحبان ميثاق گمان كرده، خطاب را يا به امت‌ها اختصاص داده يا مجموع پيامبران و امت‌ها را مخاطب آيه تصور نموده‌اند. اين تحقيق با بهره‌گيري از روش توصيفي‌- تحليلي، و با عنايت به قرائن متني و فرامتني، ضمن نقد آراي مفسران، به بررسي مفهوم و مصداق بخش‌هاي آيه يادشده پرداخته است؛ آنگاه با ارائه خوانشي نو از تركيب «ميثاق النبيين»، مفهوم محوري آيه را برحذرداشتن «اهل‌كتاب» در جهت رعايت «ميثاقي درباره پيامبران» معرفي كرده است. سپس با بررسي أسناد روايات تفسيري و عرضه مفاد آن‌ها بر معناي برگرفته از آيه، گذر خلاف اين روايات را از معناي ظاهري آيه و نيز ردپاي منحرفاني مانند «سيف‌بن‌‌عمر» و «احمدبن‌‌محمد سيّاري» در جهت جعل روايات و تحريف آيه آشكار كرده است. از ديگر نتايج اين پژوهش ناراستي استناد به آيه مذكور در تأييد برخي انديشه‌هاي كلامي، مانند «رجعت» و «نظريه عالم‌ ذر» است.