عوامل اثرگذار بر درآمد مالياتي و برآورد روند ضمني تلاش مالياتي در ايران

توجه به نقش كليدي درآمدهاي مالياتي به‌عنوان مهمترين منبع تأمين مالي دولت‌ها، ضرورت دريافت ماليات از ظرفيت‌هاي بالقوه اقتصادي و اهميت برآورد تلاش مالياتي به روشي دقيق و بدون اريب را آشكار مي‌سازد. در پژوهش حاضر، با در نظر گرفتن تلاش مالياتي به‌عنوان متغير غيرقابل مشاهده در تابع درآمد مالياتي و ايجاد يك مدل فضا-حالت با به‌كارگيري الگوريتم فيلتر كالمن، به برآورد تلاش مالياتي در ايران با در نظر گرفتن شش متغير و طي دوره زماني1970 تا 2021 مبادرت شد. نتايج تخمين‌ها حاكي از آن بود كه درآمد سرانه و سهم بخش كشاورزي به ترتيب داراي اثر مثبت و منفي بر نسبت درآمد مالياتي هستند. ساير متغيرها داراي كشش منفي بودند. با توجه به ضرايب توان دوم مثبت دو متغير درجه پولي‌شدن و بازبودن اقتصاد، اثر اين متغيرها بر نسبت مالياتي در سطوح اوليه منفي است اما با عبور از نقطه مينيمم، تغيير علامت داده و مثبت خواهد شد. اين روند براي دو متغير سهم بخش صنعت و خدمات، به دليل منفي بودن ضرايب توان دوم آ‌ن‌ها، متفاوت است. اثر اين متغيرها بر نسبت مالياتي، پيش از رسيدن به نقطه بيشينه مثبت بوده و پس از عبور از مقدار ماكزيمم منفي مي‌گردد. تلاش مالياتي نيز در ايران طي سال‌هاي مورد بررسي پژوهش بيش از 0.25 نبوده است كه نشان‌دهنده شكاف زياد ميان درآمد مالياتي بالفعل و ظرفيت مالياتي بالقوه در ايران است.