تبيين دستاوردهاي استقرار كارآفريني سبز در سيستم توليد گلخانه‌اي استان گلستان

مقدمه و هدف: جهان با چالش ‌هاي زيست‌ محيطي بي‌سابقه‌اي همچون تغييرات آب و هوا، از دست دادن تنوع زيستي، كاهش منابع و آلودگي مواجه است. اين چالش‌ها تهديدي جدي براي رفاه انسان، توسعه اقتصادي و ثبات اجتماعي است. براي مقابله با اين چالش‌ها، نياز به راه‌حل‌هاي نوآورانه مانند كارآفريني سبز وجود دارد كه بتواند اثرات مثبت زيست‌محيطي و اجتماعي و ارزش اقتصادي ايجاد كند. ازاين‌رو، همگام با توسعه پايدار اجتماعي و اقتصادي، كارآفريني سبز براي كمك به نجات محيط‌‌زيست از نابودي، با حفظ پتانسيل اكوسيستم، سازگاري با تغييرات آب ‌و هوا، مديريت منابع آب و بهبود زنجيره ارزش كشاورزي، توسعه كشاورزي چند كاركردي و سلامت جامعه همراه است. همچنين، گلخانه‌ها مي‌توانند گزيداري براي تبديل و حفظ يك كسب‌وكار تجاري و پايدار در طول زمان ارائه دهند. با افزايش روزافزون سيستم‌هاي توليد گلخانه‌اي نگراني‌هاي زيست‌محيطي در رابطه با مصرف انرژي مرتبط با كنترل دما (گرمايش/سرمايش)، مديريت منابع آب، استفاده بيش از حد از كودها و مواد شيميايي كشاورزي افزايش يافته است. كارآفريني سبز در گلخانه با ايجاد فرصت‌هاي اقتصاد سبز به كاهش انتشار گازهاي گلخانه‌اي، پايداري زيست‌محيطي و افزايش بهره‌وري كمك مي‌كند. توجه به كشت‌هاي گلخانه‌اي و توسعه آن از بهترين شيوه‌ها براي تغيير الگوي كشت از سنتي به علمي در استان‌هاي خشك و نيمه‌خشك ايران با منابع آبي محدود از جمله استان گلستان است كه نقش مهمي در افزايش توليد، اشتغال، درآمد و بهره‌وري در مصرف آب و تأمين امنيت غذايي پايدار و امنيت آبي دارند. با برتري اقليم خشك و نيمه‌خشك استان گلستان به‎دليل افزايش دما، وابسته بودن كشاورزي به ديم‌كاري، محدوديت منابع آبي، كاهش بارندگي، نياز به صرفه‌جويي و تغيير كشت، ترويج و توسعه سيستم‌هاي كشت گلخانه‌اي براي تداوم كشت با رعايت ملاحظات زيست‌محيطي ضروري است. هدف اصلي اين تحقيق بررسي دستاوردهايي است كه از طريق استقرار كارآفريني سبز در راستاي ملاحظات پايداري در واحدهاي توليد گلخانه‌هاي سبزي و صيفي‌جات تحقق مي‌يابد. مواد و روش‌ها: پژوهش حاضر، از منظر هدف از نوع كاربردي و از لحاظ شيوه گردآوري داده‌ها، توصيفي و از نوع استنباطي با تحليل ماتريس واريانس و از نظر زمان از نوع مقطعي است. جامعه آماري مطالعه، شامل تمامي گلخانه‌‎داران توليد سبزي و صيفي‌جات استان گلستان است كه به صورت تمام‎شماري حدود 70 نفر انتخاب شدند. ابزار جمع‌آوري اطلاعات پرسشنامه بود كه به صورت ميداني و مصاحبه‌اي تكميل شد، پايايي دروني با استفاده از محاسبه آلفاي كرونباخ و نيز پايايي تركيبي بررسي شد. روايي (صوري و محتوايي) پرسشنامه بر اساس نظر جمعي از كارشناسان و متخصصان كارآفريني و محيط‌‌زيست و اعضاي هيئت علمي دانشگاه تأييد گرديد. روايي همگرا و واگرا مدل به ترتيب با استفاده از شاخص ميانگين واريانس استخراج‌شده و ماتريس فورنل و لاركر تأييد گرديد. براي تحليل داده‌ها از روش تحليل عاملي تأييدي مبتني بر روش حداقل مربعات جزيي با نرم‌افزار Smart PLS نسخه 3.0 استفاده شد. يافته‌ها: هدف اصلي اين پژوهش، دسته‌بندي مؤلفه‌هاي تبيين‌كننده استقرار كارآفريني سبز از ديدگاه گلخانه‌داران سبزي و صيفي‌ در استان گلستان با روش تحليل عاملي تاييدي بود. متغيرهاي مورد استفاده براي شناسايي دستاوردهاي كارآفريني سبز شامل دو گروه از متغيرهاي آشكار و متغيرهاي پنهان (نهفته) بودند. در مجموع شاخص‌هاي دستاورد با 18 گويه و 6 مؤلفه وارد تحليل‌عاملي تأييدي شد. مطابق تحقيق دستاوردهاي استقرار كارآفريني سبز در راستاي دستيابي به توسعه پايدار كارآفريني روستايي در سه بعد اقتصادي، اجتماعي و زيست‌محيطي بررسي شده‌است كه مؤلفه‌هاي اصلي دستاوردهاي كارآفريني سبز براساس ضريب مسير به ترتيب شامل 6 مؤلفه: (1) ترويج رفتار سلامت ايمني جامعه (با ضريب مسير 0/833)؛ (2) مشاركت‌پذيري و توانمندسازي كشاورزي (با ضريب مسير 0/814)؛ (3) رضايت و اعتماد مصرف‌كننده (با ضريب مسير 0/632)؛ (4) تضمين بازار محصول (با ضريب مسير 0/553)؛ (5) رقابت‌پذيري در بازار (با ضريب مسير 0/442)؛ و (6) ترويج مديريت عمليات سبز (با ضريب مسير 0/370) مي‌باشد. نتيجه‌گيري: كارآفريني سبز نوعي از كارآفريني همراه با نوآوري است كه در راستاي بهره‌برداري از فرصت‌هاي خلاقانه براي منافع اقتصادي در جامعه، با رعايت اصول توسعه پايدار و حفظ محيط‌زيست و مصرف بهينه به بهبود كيفيت زندگي جوامع كمك مي‌كند. لذا، براي دست‌يابي به اين هدف لازم است كارآفريني سبز در بستر آموزش و ترويج با فرهنگ‌سازي و تبليغات رسانه‌اي در زمينه برندهاي محصولات سالم داخلي به فرهنگ‌سازي و آگاهي بخشي به محصولات سبز و افزايش تقاضاي محصول سبز كمك كند و نيز حمايت‌هاي نهادي و دولتي با پرداخت يارانه به نهاده‌‌هاي توليد سالم مانند سموم آلي و ارگانيك و بذرهاي اصلاح‌شده و يارانه تجهيزات آبياري مانند آبياري قطره‌اي و آزمايش خاك و باقيمانده سموم شيميايي براي ترغيب كشاورزان به توليد محصول سبز صورت گيرد. همچنين هماهنگي بخش‌هاي مختلف دولتي و خصوصي، توسعه شبكه‌سازي محلي، ترويج اشتغال زنان و جوانان محلي، حمايت از تعاوني‌هاي توليد محصول سبز، ترويج بيمه محصولات سالم، دسترسي به بازار الكترونيكي خريد و فروش محصولات سبز مي‌توانند به‌‎طور هم‌افزا در راستاي دستيابي به دستاوردهاي توسعه پايدار اقتصادي، اجتماعي و زيست‌محيطي كارآفريني سبز مؤثر باشند.