بررسي نقش ميانجي سازگاري مسير شغلي بين شخصيت فعال و قصد كارآفريني دانشجويان كشاورزي

مقدمه و هدف: در عصر كنوني كه شغل ‌ها و كسب و كارها با نااطميناني و تغييرات سريع همراه هستند، منابع فردي نظير سازگاري مسير شغلي و شخصيت فعال اهميت روزافزوني در توسعه شغلي دانشجويان پس از دانش ‏آموختگي خواهند داشت. در اين زمينه ادبيات تحقيق نشان مي ‏دهد كه سازگاري مسير شغلي و شخصيت فعال در شكل‏ گيري قصد كارآفريني دانشجويان كه خود پيش ‎زمينه مهمي براي آغاز يك كسب و كار به‎ شمار مي ‏رود نقش غيرقابل انكاري دارند؛ به‎ گونه ‏اي كه براساس شواهد نظري، شكل‌گيري قصد كارفريني در دانشجويان با اتكا به منابع سازگاري آنان شكل مي‏ گيرد؛ اما شكل‌گيري سازگاري مسير شغلي نيز با استناد به تئوري ساخت مسير شغلي توسط شخصيت فعال كه به توانايي تشخيص فرصت‌ها و شناسايي راه‌حل‌هاي مناسب در موقعيت‌هايي كه محيط نامطمئن است اشاره دارد هدايت مي‌گردد. در اين راستا، شواهد نشان مي ‏دهد كه نقش شخصيت فعال با قصد كارآفريني با واسطه سازگاري مسير شغلي به‎ صورت تجربي مورد كنكاش قرار نگرفته است. از اين ‎رو، هدف اصلي پژوهش حاضر، بررسي اثر ميانجي‎ گري سازگاري مسير شغلي بين شخصيت فعال و قصد كارآفريني دانشجويان كشاورزي بود. دستيابي به اهداف پژوهش، افزون بر آنكه بر غناي ادبيات قصد كارآفريني مي‎ افزايد، قادر است بخشي از اهميت توسعه سازگاري مسير شغلي را نيز در دانشجويان كشاورزي توضيح دهد. مواد و روش‌ها: اين پژوهش با رويكرد كمي صورت گرفته است و از نظر شيوه گردآوري اطلاعات پيمايشي، از نظر زمان از نوع مقطعي و از لحاظ پردازش داده ‏ها از نوع علي ارتباطي به‎ شمار مي‏ رود. جامعه آماري اين پژوهش، همه‏ ي دانشجويان سال چهارم مقطع كارشناسي رشته‏ هاي كشاورزي در دانشگاه ‏هاي دولتي بودند. نمونه آماري پژوهش با استفاده از روش معكوس ريشه مربع، شامل 384 نفر و با روش نمونه‌گيري چند مرحله‌اي (انتخاب تصادفي 2 دانشگاه از هريك از مناطق پنج‎ گانه وزارت علوم، تحقيقات و فناوري (در كل ده دانشگاه) و سپس گردآوري داد ه‏ها از دانشجويان دانشگاه ‏هاي منتخب در مرحله اول) انتخاب شدند. ابزار پژوهش پرسشنامه‏ قصد كارآفريني (6 گويه)، شخصيت فعال (3 گويه) و سازگاري مسير شغلي (12 گويه) را شامل مي‏ گرديد كه‏ در طيف ليكرت پنج سطحي در سامانه بومي پرس لاين طراحي و به ‎صورت برخط در نمونه آماري پژوهش توزيع شد. روايي ابزار پژوهش، توسط پانلي از متخصصان آموزش كشاورزي مورد بررسي و تأييد قرار گرفت. پايايي ابزار پژوهش نيز با انجام يك مطالعه پيش آهنگ و محاسبه ضريب آلفاي كرونباخ مورد تأييد قرار گرفت (7/0 α). روايي مدل اندازه ‎گيري با محاسبه بار عاملي و انجام آزمون ‏هاي روايي همگرا و روايي تشخيصي و پايايي آن نيز از طريق محاسبه ضريب آلفاي كرونباخ و پايايي تركيبي بررسي و تاييد شد (0/7 α و CR؛ 0/5 AVE و 0/85 HTMT). داده ‏هاي پژوهش با بهره‌گيري از مدل معادلات ساختاري و با رويكرد حداقل مربعات جزئي تحليل گرديد. در فرآيند تحليل داده ‏ها نيز از نرم‌افزار Smart Pls4 استفاده شد. يافته‌ها: نتايج پژوهش، نقش ميانجي ‎گري متغير سازگاري مسير شغلي در رابطه شخصيت فعال و قصد كارآفريني دانشجويان كشاورزي را به‎ صورت تجربي تأييد نمود (0/001 =p، 5/174 =t، 0/271 =β). با عنايت به اينكه نتايج پژوهش بيانگر تأثيرگذاري مستقيم شخصيت فعال بر قصد كارآفريني دانشجويان مورد مطالعه نيز است (0/001= p، 4/077 = t، 0/291 =β) و از سويي ديگر، اثرگذاري يكساني (مثبت) در هر دو مسير يعني رابطه مستقيم شخصيت فعال و قصد كارآفريني و رابطه شخصيت فعال و قصد كارآفريني با واسطه سازگاري مسير شغلي نيز مشاهده مي ‏گردد. بر اين اساس، متغير سازگاري مسير شغلي نقش ميانجي مكمل را در رابطه شخصيت فعال و قصد كارآفريني دانشجويان كشاورزي دارد. اين پژوهش نشان داد كه شخصيت فعال و سازگاري مسير شغلي دو پيشايند تعيين كننده و مهم قصد كارآفريني دانشجويان كشاورزي هستند به‎ گونه‏ اي كه، دانشجويان رشته ‏هاي كشاورزي با شخصيت فعال ‏تر مي ‏توانند قصد كارآفريني خود را با افزايش سازگاري مسير شغلي بهبود بخشند. همچنين، يافته ‏هاي تحقيق بيانگر آن است كه شدت اثر مسيرهاي مستقيم و با واسطه تقريباً يكسان است و در مجموع 43/5 درصد از واريانس قصد كارآفريني دانشجويان كشاورزي تبيين مي‏ گردد؛ لذا، براي شكل‎ گيري قصد كارآفريني در دانشجويان كشاورزي، بهبود سازگاري مسير شغلي دانشجويان را نمي ‏توان ناديده گرفت. نتيجه‌گيري: نتايج حاصل، بيانگر آن است كه سازگاري دانشجويان كشاورزي در مسير شغلي به‎ عنوان منبعي روانشناختي، نقش قابل اتكايي در شكل‌گيري قصد كارآفريني آنان دارد و از سويي ديگر سازگاري مسير شغلي از طريق شخصيت فعال هدايت مي ‏گردد. بر اين اساس، يافته‌هاي تحقيق حاضر، تأييد نمود كه شكل‌گيري قصد كارآفريني در دانشجويان كشاورزي وابسته به منابع فردي سازگاري مسير شغلي و شخصيت فعال است. با استناد به نتايج حاصل، مراكز آموزش عالي كشاورزي كه در پي ايجاد قصد كارآفريني در دانشجويان خود هستند بايستي بر ارتقا سازگاري مسير شغلي آنان از طرق مختلف نظير برگزاري كارگاه ‏هاي آموزشي و دعوت از كارآفرينان و همچنين ارتقا شخصيت فعال آنان از طرقي مانند برگزاري برنامه‏ هاي توانمندسازي توجه داشته باشند. به‎ طور خلاصه، يافته‏ هاي اين پژوهش مي‌تواند به توسعه برنامه ‏هايي كه هدف آن‌ها ايجاد قصد كارآفريني در دانشجويان كشاورزي است كمك نمايد. در اين راستا، براي شكل ‎گيري قصد كارآفريني در دانشجويان كشاورزي به مراكز آموزش عالي كشاورزي پيشنهاد مي ‏گردد كه با دعوت از كارآفرينان عرصه كشاورزي و برگزاري كارگاه ‏هاي آموزشي مختلف نظير كارگاه توسعه مهارت ‏هاي نرم، سازگاري مسير شغلي دانشجويان كشاورزي را ارتقا دهند و در اين راستا، با فعال‏ تر كردن شخصيت آن‎ها از طريق برنامه ‏هاي توانمندسازي نظير توانمندسازي روانشناختي، توسعه سازگاري مسير شغلي آن‎ها را تسهيل نمايند.