نگاهي نو به قاعده تبعيّت شرط از عقد در شرايط اساسي صحّت معاملات بر اساس قاعده اغتفار

قاعده‌ اغتفار كه گاهي با عبارت (يغتفر في‌ الفرع ما لايغتفر في‌ الاصل) بيان شده،‌ در بيان بعضي از فقيهان به طور ويژه در رابطه با شروط ضمن عقد انشاء گرديده و با عبارت (يغتفر في‌ الشرط ما لايغتفر في‌ العقد) بر شروط ضمن عقد متمركز شده است. شروط ضمن عقد به دو دسته وابسته و مستقلّ تقسيم شده و منظور از شروط وابسته، توافقاتي هستند كه قرار گرفتن آن در ظرف عقد، اعتبار و آثار حقوقي براي آن ايجاد مي‌كند و با انتفاي موضوع عقد منتفي مي‌شوند. در مقابل، شرط مستقلّ، شرطي است كه انتفاي عقد تأثيري بر آن‌ نداشته و مستقلاً آثار حقوقي خود را بر جاي مي‌گذارد. در پژوهش حاضر در كنار تبيين تقسيم‌بندي مذكور از شروط ضمن عقد، با استناد به استدلال عقلي و به اتّكاء شهرت فتوايي و عملي، مفادّ قاعده‌ مصطاده‌ اغتفار با استفاده از روش توصيفي - تحليلي به اثبات رسيده و با اثبات مفادّ آن، تأثير عميقي كه بر مبحث شروط ضمن عقد به جا مي‌گذارد، بيان گرديده است. به طور ويژه، اثبات شده كه قاعده‌ تبعيّت شرط از عقد در شرايط صحّت كه به عنوان يك قاعده مسلّم در قواعد عمومي قراردادها انگاشته شده، مخالف قاعده‌ اغتفار است و همچنين اين قاعده، نافي قاعده‌ تبعيّت شرط از عقد در حوزه شرايط اساسي صحّت معامله است. به علاوه، ثابت گرديد كه تأثير فقدان شرايط اساسي صحّت معامله در شروط ضمن عقد وابسته و مستقلّ يكسان نبوده و احكام هر يك مستقلاً مورد بررسي قرار گرفته است.