دوبيتي هاي كهن پهلوي و خاستگاه وزن گوشه هاي آواز دشتي

موضوع اين مقاله بررسي خاستگاه وزن گوشه هاي آواز دشتي در رديف موسيقي كلاسيك ايراني است. پهلويات ازگونه هاي شعري-موسيقايي مهم دوران ساساني است كه وزن كهن و كمتر تكامل يافته ي دوبيتي هاي امروز مي باشد. بعد از ورود اسلام به ايران، تحت تاثير نظام عروض عرب به تدريج دچار دگرگوني هايي در وزن گرديد و به بحر هزج مسدس محذوف يا مقصور تبديل شد و به دليل مشخصه هاي ساختاريِ ويژه، همچنان در موسيقي اقوام به عنوان وزني محبوب و رايج به حيات خود ادامه داد و از آن طريق به رديف موسيقي ايراني راه يافت. برخي از پژوهشگران موسيقي معتقدند كه آواز دشتي، مجموعه اي از آهنگ هاي نواحي ايران است و حضور سنگين وزن دوبيتي درگوشه هاي دشتي، اين گمان را تقويت مي كند. روش تحقيق در اين مقاله توصيفي–تحليلي مي باشد و بررسي هاي آماري كه جهت تعيين فراوانيِ وزن گوشه هاي آواز دشتي در چهار روايت رديف موسيقي ايران (سازي و آوازي) و همچنين وزن اشعار منتخب در اجراي آوازهاي دشتي آلبوم هاي محمد رضا شجريان صورت گرفت، ارتباط معنا داري را بين آواز دشتي با وزن دوبيتي و وزن كمتر تكامل يافته آن كه تداعي گر وزن پهلويات قديم مي باشد، نشان مي دهد. اين مقاله سير تطور وزن پهلويات و ارتباط اين اوزان را با وزن گوشه هاي آواز دشتي بررسي مي كند.