تربيت اخلاقي متعاليه؛ از عمل اخلاقي تا شهود عرفاني

مقاله حاضر به تبيين چيستي تربيت اخلاقي براساس تفاسير ملاصدرا مي‌پردازد. در اين مقاله با استفاده از روش تحليل محتوا و استنتاج واژه اخلاق در تفاسير ملاصدرا واكاوي شده و ماهيت تربيت اخلاقي متعاليه بررسي شده است. بررسي‌ها حاكي از شباهت‌هايي ميان رويكرد صدرايي و اخلاق فضيلت ارسطويي دارد. لذا براي تبيين چيستي تربيت اخلاقي متعاليه ابتدا به مقايسه ديدگاه ملاصدرا نسبت به اخلاق و ديدگاه فضيلت‌گرا پرداخته شده و به اين امر تصريح مي‌گردد كه اخلاق صدرايي، اخلاق فضيلت‌گرا نبوده و لذا در تربيت اخلاقي نيز رويكرد حكمت متعاليه با تربيت منش فرق دارد. سپس با نگاهي ايجابي به تربيت اخلاقي پرداخته و كوشيده است تا آن را تبيين كند. از نگاه ملاصدرا، تربيت اخلاقي، امري عدمي، مرتبه‌اي و واسطه‌اي است. يعني به جاي ايجاب بيشتر تلاش مي‌كند تا با تصفيه قلب و طهارت باطن، فضا را براي تابيدن نور حقيقت و مشاهده آن فراهم سازد. تربيت اخلاقي مراتب و درجاتي دارد كه از عمل ظاهري آغاز شده، مانع‌زدايي اخلاقي و گرفتن آرايش اخلاقي مناسب و شهود حق را به دنبال دارد. همچنين علي رغم جايگاه وجودي اخلاق و نقش آن در تعيين هويت انسان، تربيت اخلاقي واسطه‌اي براي دستيابي به مراتب نهايي معرفت و مشاهده حق محسوب مي‌شود.