بررسي اختلاف نظر شارحانِ مخزن‌الاسرار در ضبط و تحليل ابيات

در اين پژوهش با مراجعه به يك شرح قديمي و چند شرح معاصرِ مخزن‌الاسراركوشيده مي‌شود ضمن مقايسۀ نظر شارحان در تحليل اشعار به تفاوت‌ها و ابهام‌هاي شرحِ ابيات نيز توجه شود. با توجه به اينكه ابياتِ انتخاب‌شده، بيشتر دشوار و بحث‌انگيز هستند، توجه به نظر هر شارح و مقايسۀ آنها با يكديگر، جايگاه و اهميت آن شرح را نيز نشان مي‌دهد. از سوي ديگر ابهام‌ها و گاه نارسايي‌هاي معنايي هر بيت نيز آشكار مي‌شود. شرح محمد بن قوام بلخي از قديمي‌ترين شروح خطي مخزن‌الاسرار است كه به قرن هشتم بر‌مي‌گردد و بر بسياري از شروح بعد از خود تأثيرگذار بوده ‌است. شرح حسن وحيد دستگردي از نخستين شروح چاپي معاصر است و در كنار شرح مخزن‌الاسرار بهروز ثروتيان و برات زنجاني بسيار توجه پژوهشگران اين عرصه را به خود جلب كرده ‌است. پژوهش حاضر نشان مي‌دهد تفاوت معنايي و تفسيري در اين شروح به‌نسبت زياد است و در جاهايي با يكديگر اختلاف‌‌ نظر دارند. همچنين برخي از اين معاني و توضيحات، درنهايت راهگشا نمي‌شود و ابهام بيت هم‌چنان باقي مي‌ماند؛ بنابراين، ضرورت دارد براي دريافت معناي دقيق‌تر ابيات، ضمن مراجعه به بافت متني ابيات و بهره‌گيري از شواهد شعري منظومه‌هاي ديگر نظامي، دوباره به شرح و تفسير مخزن‌الاسرار توجه شود. روش كار شارحان متفاوت است و بيشتر بر معناي واژگان و ابيات متمركز شده‌اند و ساختارهاي بلاغي، دستوري و تركيب‌سازي‌هاي زباني، كمتر واكاوي شده ‌است.