تبيين اصول نگرش به مكان در آثار تاريخي باستاني شهر دامغان (مطالعه‌پژوهي مسجد تاريخانۀ دامغان)

ادراك معمارانه از مكانمندي مساجد تاريخي، به‏عنوان بستري براي ايجاد برهم‏كنش و ادراك راحتي انسان، موجب ازبين‏رفتن احساس تنهايي و غم و اندوه در زائر مي‏شود و به دنبال خود ارزش‏هاي تاريخي، هويتي و فرهنگي مساجد را هويدا مي‏سازد. هدف از انجام اين پژوهش تبيين اصول نگرش به مكان در مسجد تاريخانۀ دامغان بر اساس عناصر كالبدي است و فرضيۀ مطرح در نيل به اين هدف آن است كه ميان اصول نگرش مكان و مكانمندي مسجد تاريخانۀ دامغان، به‏واسطۀ عناصر كالبدي، ارتباطي مستقيم برقرار است. در اين پژوهش، با استفاده از روش تحقيق كيفي از نوع روش‏پژوهي، با استفاده از راهكار تركيبي و گردآوري اطلاعات به‏صورت مطالعات كتابخانه‏اي و ميداني، اين نتيجه به‏دست آمده است كه اصول نگرش به مكان از طريق عناصر كالبدي اصلي‏ترين اصول معمارانه‏اي است كه در مسجد تاريخانۀ دامغان رخ داده است و مكانمندي اين مسجد بر نمود مفهوم نگرش مكان افزوده است. ازاين‏رو، در راستاي تجلي مفهوم اصول نگرش به مكان و ادراك آن، در حالت كلي مي‏توان بيان نمود كه عناصر كالبدي، هندسه، تناسبات، نور و تزيينات از اصلي‏ترين معمارانه‏هاي اين مسجد است؛ ضمن آن‏كه هويتمندي در اين مسجد در قالب القا و نمود مفهوم نگرش مكان و به ‏واسطۀ كاربري و قدمت بنا همراه با مصالح بوم‏آورد به‏كاررفته و عنصر شاخص مناره، به‏خوبي به نمايش گذاشته شده است. مسجد تاريخانۀ دامغان بنايي استعاري با عناصر سنتي ازجمله پوشش طاق آهنگ و طاق ضربي و مصالح بوم‏آورد خشتي است و بدين طريق موجب برانگيختن خاطرات گذشته، احساس هويت مكاني و تجربۀ عميق در مخاطب مي‏شود.