مطالعه مورفولوژي و تغييرات مكاني ريگ‌هاي آذربايجان با استفاده از تصاوير ماهواره‌اي و تحليل بادهاي فرساينده (مطالعه موردي: ريگ قوم‌تپه و مقصود‌لو)

هدف: پراكندگي ريگ‌زارها در كشور از ديدگاه فرسايش بادي، داراي اهميت زيادي است و تاكنون آمارهاي مختلفي از مساحت و پراكندگي اين اشكال در كشور ارائه ‌شده ‌است. علي‌رغم اين‌كه آذربايجان شرقي جزء مناطق خشك محسوب نمي‌شود؛ اما عوارض ژئومورفولوژي مناطق خشك و بياباني در منطقه ديده مي‌شود كه تا به‌حال مطالعات كمتري بر روي ريگ‌زارهاي منطقه انجام ‌گرفته ‌است. يكي از اين ريگ‌ها، ريگ مقصودلو در شرق و ديگري ريگ قوم‌تپه در غرب استان واقع شده است. هدف از اين تحقيق مشاهده و پايش ميزان و جهت حركت تپه‌هاي ماسه‌اي و ميزان تخريب زمين‌هاي اطراف آن به صورت سالانه است.مواد و روش: براي اين منظور آمار و داده‌هاي هواشناسي ۱۹ ايستگاه سينوپتيك استان به منظور تعيين باد غالب و منشأ رسوبات باد و همچنين تعيين پتانسيل حمل ماسه (DP)، برآيند پتانسيل حمل حاصله (RDP) و برآيند جهت حمل ماسه (RDD) ناشي از هر ريگ به دست آمد.يافته‌ها: نتايج حاصل از تحقيق نشان داد كه ميزان جابه‌جايي براي ريگ مقصودلو سالانه ۷/۳۱ متر تخمين زده شد و ميزان حركت تپه‌هاي ماسه در ريگ قوم‌تپه به‌دليل ضعف مديريتي در حفظ ماسه‌هاي منطقه قابل پيش‌بيني نبود. بر اساس اين تحقيق ميزان فرسايش و تغيير مساحت در ريگ قوم‌تپه در مقايسه با ريگ مقصودلو از روند بيشتري برخوردار بوده و به فاصله ۳۷ سال ۷۲/۴۱ درصد براي قوم‌تپه و ۲۶/۹۵درصد براي ريگ مقصودلو برآورد شد.نتيجه‌گيري: منشأ ماسه‌هاي بادي منطقه با توجه به جهت باد غالب كه عمدتاً شمالي است، همچنين وجود رسوبات ريزدانه در انتهاي مخروط افكنه‌هاي منطقه و محل پخش سيلاب‌هاي صفحه‌اي مي‌توان گفت كه قسمت اعظم ماسه‌هاي منطقه از محل گسترش سيلاب‌هاي صفحه‌اي و انتهاي مخروط افكنه‌ها كه رسوبات ريزدانه را فراهم مي‌آورند، تأمين مي‌شود.نوآوري: در اين تحقيق، تجزيه ‌و ‌تحليل پتانسيل حمل ماسه و مسيرهاي آن‌ها به ما كمك مي‌كند تا شكل‌گيري تپه‌ها را در مكان‌هاي ديگر تفسير كنيم.