جايگاه ايزد مهر در متون آييني كهن و سلسله هاي باستاني ايران و انعكاس آن بر نگاره هاي اسلامي

از زمان‌هاي بسيار كهن ايزد مهر مورد پرستش اقوام آريايي بود. صفات منحصربه‌فردي كه براي اين ايزد برشمرده‌اند؛ مانند، دوستي، نور، فروغ، خورشيد، عهد و ميثاق، وي را خدايي خاص و محبوب براي پرستش قرار داده است. در تاريخ اسطوره‌هاي ايراني نيز نقش‌آفريني در پيروزي فريدون بر ضحاك در هفتمين‌ماه سال و يا آغاز پادشاهي وي را در ماه مهر مي‌توان پيدا كرد. مهر خدايي آرام‌بخش، نيكخواه و پشتيبان اعمال و مناسبات شرافتمندانه بوده و برخلاف خداي ورونه كه دهشتناك و خشن معرفي شده است، دشمن خشونت و تندي است. مهر ايراني نيز همان مفاهيم لطف و مهرباني مهر هندي را دربردارد. نام او همواره با مظاهر آسماني چون خورشيد و ستارگان و ماه پيوند خورده است. پژوهش حاضر به روش توصيفي و تحليلي و با تكيه بر داده‌هاي منابع كتابخانه‌اي به رشتۀ تحرير درآمده است. يافته‌هاي پژوهش حاكي از اين است كه ايزد مهر در ميان قوم آريايي‌هاي باستان به‌عنوان خداي بزرگ عهد و پيمان و فروغ روشنايي خورشيد از منزلت و مقام سترگي برخوردار بود؛ به‌طوري‌كه جايگاه والاي اين ايزد پس از مهاجرت آنان به هند و ايران در كنار ساير خدايان حفظ گرديد. در منابع ودايي ايزد مهر داراي صفات و كاركردهاي منحصربه‌فردي است كه اين ويژگي‌هاي در مراتب و اشكال ديگري در منابع زرتشتي نمود يافته است و جايگاه ويژه‌اي را براي وي در سلسله‌هاي هخامنشي تا ساسانيان ترسيم كرده است. نماد مهر در هنر اسلامي به‌خصوص در نگارگري اسلامي نيز تداوم يافته است.اهداف پژوهش:بررسي نقش ايزد مهر در ايران باستان.بررسي جايگاه ايزد مهر نگاره‌هاي دورۀ اسلامي.سؤالات پژوهش:جايگاه ايزدمهر در سلسله‌هاي هخامنشي تا ساسانيان چگونه بوده است؟انعكاس جايگاه ايزدمهر بر نگاره‌هاي اسلامي چگونه است؟