مطالعۀ نسبت ساختار و مضمون در نگاره‌هاي مانوي نمونۀ موردي دو بيرق و دو كاغذ نگاره

نگاره‌هاي مانوي براي نشان ‌دادن آيين و آموزه‌هاي ديني مانويت طراحي و تصويرسازي مي‌شدند. تقريباً تمامي آثار مانوي اعم از ديوارنگاره، كاغذ‌نگاره، بيرق‌نگاره و طومارنگاره در ساختار و مضمون يكي‌اند و براي ترسيم هدف والاي اين دين كه رسيدن روح انسان به بهشت روشني و درنهايت رستگاري است خلق مي‌شدند. هنرمند مانوي براي نشان‌دادن اين هدف بيشتر به پيكره‌هاي انساني توسل جسته و آن‌ها را با اصول ترسيمي و تركيب‌بندي ويژه كه تقريباً براي تمامي نگاره‌ها درنظرداشت اجرا كرده است. در واقع، پيكره‌هاي انساني نقش اساسي در نشان‌دادن مضمون و شكل‌گيري ساختار نگاره‌ها داشتند تا جايي‌كه عناصر ديگر در نگاره‌هاي مانوي بسيار كم‌رنگ‌اند و گاهي اصلاً وجود ندارند. هدف اين پژوهش بررسي مضمون و شناخت تمهيدات هنرمند مانوي در ايجاد ساختار نگاره‌ها است. سؤال اصلي پژوهش اين است كه نگاره‌هاي مانوي براساس چه مضاميني طراحي شده‌اند و چه نسبتي بين ساختار و مضمون وجود دارد؟ رويكرد اين پژوهش توصيفي تحليلي است و با استفاده از منابع كتابخانه‌اي و بررسي نمونه‌هاي موجود انجام شده است. شيوة تحليل آثار براساس بررسي اصول و قواعد تجسمي به‌كاررفته در ويژگي‌هاي ظاهري چهار نگارة مانوي صورت گرفته است. بر پاية يافته‌هاي پژوهش مي‌توان گفت مضمون بيشتر نگاره‌هاي مانوي در مورد نور و راه‌هاي رهايي روح از ظلمت و رسيدن به بهشت است. هنر دورة مانوي نظام ساختاري منسجمي دارد و نگاره‌ها داراي پلان‌بندي و تقسيم‌‌بندي‌اند كه اين پلان‌بندي صفحه‌اي با توجه به مضمون، نقش‌هاي انساني و جايگاه نقش‌هاي انساني در هر نگاره صورت مي‌گرفت.