زمينه‌ها و آثار مهاجرت پزشكان عصر صفويه به امپراطوري عثماني

زمينه و هدف: صفويان به عنوان نخستين حكومتي كه پس از اسلام، نظامي متمركز را بنيان نهادند و مذهب تشيّع را در ايران رسميت بخشيدند، در شرق و غرب با حكومت‌هايي همچون امپراطوري عثماني و هند همسايه بودند. دانشمندان اين سرزمين‌ها با يكديگر در آمد و شد بودند و به تبادلات علمي، فرهنگي و اقتصادي مي‌پرداختند. مقاله حاضر درصدد است به بررسي علل مهاجرت پزشكان عصر صفوي، به عنوان يكي از اقشار مهم جامعه اين دوره، به امپراطوري عثماني بپردازد و باورهاي مذهبي، بحران‌هاي سياسي و رقابت‌هاي درباري صفويان و نيز تأثير اوضاع اجتماعي، سياسي و اقتصادي سرزمين عثماني در اين مهاجرت‌ها را مورد واكاوي قرار دهد.روش: در اين مقاله توصيفي ـ تحليلي با گردآوري اطلاعات از منابع كتابخانه‌اي و بررسي متون تاريخي به تحليل داده‌ها پرداخته شده است.ملاحظات اخلاقي: در پژوهش حاضر جنبه‌هاي اخلاقي شامل اصالت متون، صداقت و امانتداري رعايت شده است.يافته‌ها: يافته‌هاي پژوهش حاكي از سختگيري پادشاهان و باورهاي مذهبي حاكم بر نظام سياسي عصر صفوي از يكسو و جو سياسي و اقتصادي مساعد در جامعه عثماني از سويي ديگر است. همچنين استقبال پادشاهان عثماني از عالمان و دانشمندان ايراني براي اقامت در سرزمين عثمانيان از دلايل اصلي مهاجرت اطباي عصر صفويه بوده است.نتيجه‌گيري: جامعه پزشكي در دوره صفوي با وجود آنكه از طبقات مهم درباري محسوب مي‌شدند، با مشكلات زيادي، از جمله قتل، مصادره اموال، بركناري از منصب و تبعيد مواجه بودند، لذا ناگزير از ايران به عثماني مهاجرت كردند و آثار بسيار ارزشمندي به فارسي و عربي بر جاي گذاشتند و سبب شكوفايي علم پزشكي در امپراطوري عثماني شدند. از مهم‌ترين اين آثار مي‌توان به حيات‌الحيوان دميري، رجوع‌الشيخ ابن ‌كمال، رساله في‌ الطاعون عثمان طبيب و مرآهالصحه غياث‌الدين اصفهاني اشاره كرد.