تأملي بر رويكرد عقل گرايانه و شريعت مدارانه، در متون شاخص دورۀ تمدن اسلامي در زمينه مباني اخلاق و حقوق پزشكي

زمينه و هدف: مباني اخلاق و حقوق پزشكي ، همواره در كتب اخلاق پزشكي و يا آثار متضمن آن، در تمدن اسلامي با رويكردهاي مختلف محل توجه و بحث بوده است. تبيين داده هاي اين آثار و رويكرد پزشكان و بايد و نبايدهاي اخلاق و حقوق پزشكي، براي ايجاد تمدن نوين اسلامي اهميت دارد. هدف از اين مقاله بررسي رويكرد عقل گرايانه و شريعت مدارانه در آثار برخي از پزشكان در زمينه مباني اخلاق و حقوق پزشكي است.مواد و روش‌ها: اين يك پژوهش اصيل بنيادي، با روش توصيفي- تحليلي،  متمركز بر متون شاخص اخلاق و حقوق پزشكي در دورۀ تمدن اسلامي، بويژه كتاب الماء نوشته ابومحمد ازدي، است.  با جستجوي مستقيم كليدواژه هاي ادب الطبيب، آداب الاطباء، حقوق بيمار، ابومحمد ازدي  و مطالعه مكرر كتاب الماء ، مفاهيم مرتبط با هدف پژوهش استخراج، دسته بندي، تحليل و سپس مكتوب گرديد. براي ارايه پيشينه پژوهش نيز كليدواژه ها در پايگاه‌هاي اطلاعاتي Magiran ، Noormags ، SID ، Scopus ، PubMed جستجو شدند.ملاحظات اخلاقي: در اين پژوهش تمامي اصول اخلاقي و امانتداري در ارجاع دهي به مستندات بطور كامل رعايت شده است.يافته‌ها:  دو رويكرد عقل گرايانه و شريعتمدارانه، ناظر به اخلاق و حقوق و آداب پزشكي در بين پزشكان ادوار تمدن اسلامي كه از شهرت فوق العاده اي در تاريخ و اخلاق پزشكي نيز برخوردارند، قابل مشاهده است. هريك از اين دو رويكرد نمايندگاني دارد. رازي  با تكيه بر عقل و محمد ازدي و قطب الدين شيرازي با توجه­اي ويژه به شريعت، نمايندگان دو رويكرد عقل گرايانه و شريعتمدارانه هستند.  نتيجه گيري: اين دو رويكرد از ديد پژوهشگران معاصر يا مغفول مانده و يا با يكسان انگاري، از آن عبور كرده اند. انديشه ايجاد تمدن نوين اسلامي توجه به دو رويكرد يادشده را اجتناب‌ناپذير مي سازد.