واكاوي تطبيقي ميزان ارجاع اراده الهي به مقام فعلي از ديدگاه علامه طباطبايي با تكيه بر نظريات تقليل گرايي

از گذشته ميان فيلسوفان و متكلمان در خصوص زواياي مختلف اراده الهي بحث عميقي جريان داشته است. اين مقاله در صدد است ابتدا گزارش و ارزيابي دقيقي از نظريات علامه طباطبايي ارائه دهد و سپس در مقايسه با آراي حكيمان شاخص حكمت متعاليه، ‌به اختلاف آراي آنها در تفسير اراده الهي پرداخته، صورت‎بندي جديدي از اين تفسير را بر مبناي نظريه آنها كه چه اندازه صفت اراده الهي را ذاتي يا فعلي مي‎دانند، بر اساس رويكرد تقليل‌گرايانه ارائه خواهد داد. مطابق با روش پژوهشي هر يك از فلاسفه، علامه طباطبايي كه اراده باري را در قالب افعال الهي قابل بحث دانسته و حمل آن بر ذات را به گونه‎اي كه مفهومي مستقل در نظر گرفته شود، دشوار مي‎داند، در چارچوب ضد‌تقليل‎گرايي به حساب مي‌آوريم. از طرفي امام خميني را كه اراده الهي را از صفات ذات دانسته و آن را در همه مراتب هستي ثابت و از صفات كماليه مي‌داند، تقليل‎گراي حداقلي و ملاصدرا را كه اراده ذاتي را به ساير صفات ذاتي نظير علم، حب يا رضا ارجاع داده، تقليل‎گراي حداكثري صورت‌بندي مي‌كنيم.