فرصت‌ها و موانع پيشرفت علمي در آموزش عالي ايران

پيشرفت و جهش علمي هر دانشگاهي به‌عنوان يك سيستم پيچيده نيازمند فهم تنوع موجود در آن، براي ايجاد فضايي مساعد به زايش خلاقيت‌هاي فردي و گروهي است. هرچند اين تنوع، بستري ضروري براي توسعه‌ي علمي-فرهنگي دانشگاه مي‌باشد ولي درعين‌حال سبب پيچيدگي فزاينده سيستم دانشگاهي مي‌شود. چه موانعي سر راه فهم اين تنوع و پيچيدگي ناشي از آن مي‌شود؟ باوجود اين‌كه فهم تنوع موجود در سيستم‌هاي دانشگاهي اين امكان را فراهم مي‌سازد كه زمينه براي پيشرفت و جهش علمي در دانشگاه‌ها مساعد شود؛ ولي «كنترل» پيچيدگي از طريق رويكردهاي مديريتي كاهنده به دور از تأمل در كليت سيستم‌هاي دانشگاهي مانع بزرگي براي چنين فضايي مي‌شود و سبب بي‌توجهي به فرصت‌هايي مي‌شود كه براي تعالي عملكرد آن‌ها مهم هستند. اين فرصت‌ها كدم‌اند؟ در اين مقاله كه به شيوه‌ي تأمل پذيرانه با سنتز از پژوهش‌ها و نظرات در خصوص وضعيت آموزش عالي كشور همراه با بهره‌گيري از تجارب و مطالعات نويسنده در بيش از سه ده آموزش، پژوهش و مشاهده در دانشگاه‌هاي دولتي ايران و برخي از كشورهاي جهان نگارش شده است، با بررسي موانع پيشرفت و توسعه علمي و فرهنگي آموزش عالي كشور بر ضرورت توجه و فهم اهميت تخيلات و تصورات دانشجويان، به‌عنوان يك فرصت مهم و ميدان دادن به «بازي» آن‌ها در تعاملات دانشجويان و ديگر كنشگران دانشگاه‌ها در موقعيت‌هاي پيچيده آموزشي و پژوهشي تأكيد شده است؛ اين فهم و توضيح برخاسته از آن، يكي از مسيرهاي تعالي سيستم‌هاي دانشگاهي مي‌باشد همان‌طور كه پارادايمي كه مانع چنين فهمي مي‌شود سدي در برابر پيشرفت‌هاي و انگيزه‌هاي علمي به‌ويژه دانشجويان مي‌گردد.