بررسي اضطراب تأثيرپذيري سعدالدين وراويني در پيرامتن ديباچه و خاتمه مرزبان نامه بر اساس نظريۀ اضطرابِ تأثيرِ هارولد بلوم

زمينه و هدف: براساس نظريۀ اضطراب تأثيرپذيري هارولد بلوم، ميان شاعران متأخر با شاعران گذشته، به دليلِ ديرآمدگيِ شاعرِ متأخر، همواره رابطۀ ديالكتيكيِ ستيزه جويانه اي بر محور قدرتِ تأثيرِ شاعرانه استوار است و شاعرِ متأخر با بدخواني خلاقانۀ آثار ادبي گذشتگان به عنوانِ مكانيزم دفاعيِ خودآگاه يا ناخودآگاه، درجستجوي راهي براي رهايي از اين اضطرابِ تأثير و دستيابي به هويتي مستقل و آفرينش سبكي جديد است. اين نظريه علاوه بر شعر، ديگر متون خلاقانه را نيز دربر ميگيرد. اين پژوهش تلاش ميكند تا با بررسي تحليلي ساختار و محتواي دو پيرامتن ديباچه و خاتمۀ كتاب مرزبان نامه بر اساس نظريۀ اضطراب تأثيرپذيري هارولد بلوم به اين پرسش پاسخ دهد كه باتوجه به شهرت كليله و دمنه در زمان نگارش مرزبان نامه و متأخر بودن مرزبان نامه نسبت به آن، سعدالدين وراويني چگونه از ديباچه و خاتمۀ كتاب براي رهايي از اضطراب تأثيرِ حاصل از اقتدار نصرالله منشي و جباريتِ كليله و دمنه بر گسترۀ متون نثر ادبي، استفاده ميكند؟ روش ها: پژوهش پيش رو، مطالعه اي نظري است كه به شيوۀ پژوهش كتابخانه اي انجام شده است. روش پژوهش توصيفي- تحليلي است. يافته ها: يافته هاي پژوهش نشان ميدهد كه شباهت هاي ساختاري و سبك داستان در داستان و تمثيلي بودن مرزبان نامه و كليله و دمنه، تقدمِ زماني كليله و دمنه و محبوبيت و شهرت آن در زمان نگارش مرزبان نامه سبب شده است تا وراويني به دليل اضطرابِ تأثيرپذيري از كليله و دمنه، علاوه بر بدخواني خلاقانه يعني هنرورزي هاي خلاقانۀ محتوايي و زباني در ترجمۀ متن، در دو پيرامتن ديباچه و خاتمه كتاب نيز فرصت را مغتنم شمرد و دربارۀ ابداع و اختراع بودن كتاب و عدم استفاده از فكر و انديشۀ سخنوران برجستۀ متقدم و معاصر خود دادِ سخن دهد و در نهايت مرزبان نامه را بر كليله و دمنه و به صورت نامحسوس خود را بر نصرالله منشي برتر بداند. نتيجه گيري: از اين رو، وراويني در ديباچه و خاتمۀ مرزبان نامه، از طريق انتساب خود به طبقۀ فضلا و صاحبانِ هنر، اظهار فضل به دليلِ احاطه بر شاهكارهاي نثر فارسيِ متقدم بر مرزبان نامه، تأكيد بر گزيده گويي، عبارت پروري و سخن آرايي در مرزبان نامه و تأكيد چندباره بر عدم تقليد و استفاده از فكر و معاني ديگر صاحبانِ سخن، مرزبان نامه را داراي سبكي منفرد و كم نظير ميداند. او با زيركي و درايت ابتدا كليله و دمنه را از ديگر آثار نثر متقدم برتر ميداند اما در نهايت با خرده گرفتن بر كليله و دمنه به دليل جهان شمولي و عام بودن مخاطبِ آن، مرزبان نامه را بر كليله و دمنه و همه متون متقدم برتر ميداند و از اين طريق در جستجوي جايگاهي ويژه براي خود و كتابش، رهايي از دلهرۀ تأثيرپذيري و بيرون آمدن از زير سايۀ اقتدار آنها است.