پايش فراشناختي در مثنوي مولوي

يكي از دغدغه‌هاي اصلي مولانا در مثنوي شرايط حصول شناخت، محدوديت و موانع تحقق آن است. توجه او به مسئلۀ شناخت و ابعاد چندگانۀ آن آراي او را به مرز تفكرات نوين در باب دانش فراشناختي نزديك مي‌كند. مسئلۀ شناخت براي مولانا مسئله‌اي چنان جدي است كه هر روايت و داستاني درگير يكي از مسائل شناخت و پيچيدگي‌هاي آن است. مقالۀ حاضر با روشي توصيفي‌تحليلي نشان مي‌‌‌دهد كه دانش فراشناختي يعني نظارت و پايش شناختي از اصول مهم مثنوي مولوي است. بسياري از كاركردها و بنيان‌‌‌هاي فراشناختي در مثنوي قابل رديابي است كه در اين مقاله دو بنيان فراشناختي «طرح‌واره» و «نظام انگيزش شخصي» و دو كاركرد «نظارت بر فرايند شناخت» و «آگاهي از موقعيت شناخت» بررسي ‌شد و نشان خواهد داد مثنوي مولوي به‌دليل دربرگرفتن نظارت، ارزيابي، پايش و آسيب‌‌‌شناسي شناخت، اثري داراي ارزش فراشناختي و شناخت‌‌‌شناختي است. اين آگاهي نسبت‌به شرايط حصول شناخت، مولوي را به نقد شناخت‌هاي تقليل‌‌‌گرايانه و تك‌‌‌ساختي مي‌‌‌رساند.