رونق‌بخشي گردشگري مذهبي در بافت‌هاي تاريخي به كمك طراحي شهري(نمونه موردي: محلۀ نوغان مشهد)

حرم امام هشتم شيعيان در مشهد به‌عنوان برجسته‌ترين مكان مذهبي و زيارتي ايران، هر ساله مقصد بسياري از گردشگران داخل و خارج كشور است. محلۀ نوغان با پيشينه‌اي غني از تاريخ و هويت يكي از شاخص‌ترين محله‌هاي هم‌جوار با حرم رضوي همواره توجه زائران و گردشگران را معطوف به خود ساخته است. اجراي طرح‌هاي نوسازي با تمركز تك‌بُعدي بر مفهوم زيارت به‌عنوان هدف در غفلت از ظرفيت‌هاي تاريخي- هويتي مذهبي محدوده، شيوۀ بازسازي را مشروعيت بخشيده و با فروكاهش مفهوم زيارت و پهنۀ قدسي به نقطۀ اقامت - نقطۀ زيارت بسياري از قابليت‌هاي كالبدي - كاركردي موجود را هيچ انگاشته يا حذف كرده است. هدف از اين پژوهش بيان مفهوم گردشگري مذهبي به‌عنوان نگاهي ميانجي و كل‌نگر به قابليت‌هاي بافت‌هاي مذهبي تاريخي و كيفيت‌هاي فضايي مؤثر بر آن و الگوي مناسب طراحي شهري محلۀ تاريخي نوغان جهت ارتقاي گردشگري مذهبي به‌عنوان نمونه ارائه شده است. روش پژوهش كيفي- كمي بوده و از نظر نوع هدف در زمرۀ پژوهش‌هاي كاربردي قرار مي‌گيرد. به‌منظور جمع‌آوري اطلاعات از منابع، پايگاه‌هاي علمي معتبر و نظر متخصصان طراحي شهري بهره‌گيري شده و نتايج به كمك تكنيك تحليل محتوا ارزيابي شده است. يافته‌هاي پژوهش بيانگر است كه ارتقاي گردشگري مذهبي و مداخلۀ طراحي‌محور مي‌تواند به‌صورت موضوعي دوسر برد در معاصرسازي شهر‌هاي تاريخي نقش‌آفرين باشد. در مدل به‌دست‌آمدۀ طراحي‌محور به‌ترتيب ابعاد عملكردي، كالبدي و حركت‌ و دسترسي بافت شهري موجود بيشترين تأثير را در ارتقاي جايگاه گردشگري مذهبي بافت محلۀ تاريخي نوغان داشته است.