تأملي در معناي يك كنايه با تكيه بر بيتي از حافظ

مسألۀ اصلي اين پژوهش تأمل و تعمق در معناي عبارت «جامه/پيرهن/پيراهن‌دريدن در نيكنامي» است كه در دو بيت از ديوان حافظ صراحتاً بدان اشاره شده است و شارحان اغلب آن را مبهم دانسته اند. در اينجا با بررسي پيشينۀ اين عبارت در شعر شاعران پيش از حافظ و بررسي ادامۀ حضور آن در شعر سخنوران پس از وي، ابيات مرتبط را با هم تطبيق داده و با عنايت به ساحت چندبعدي انديشۀ حافظ كه شگرد ادبي بارز و متعالي در شعر اوست، به بررسي ابعاد مختلف معنايي اين عبارت پرداخته‎ايم. به‌زعم ما، اين عبارت به ماجراي دريده‌شدن پيراهن حضرت يوسف كه در قرآن نيز آمده است اشاره دارد؛ چراكه در اين داستان قرآني و اساطيري نحوۀ دريده‌شدن پيراهن، برهان بي‏گناهي و نيكنامي يوسف بوده است. علاوه برآن ازآنجاكه با بهره ‏گيري از آرايۀ ايهام تناسب معناي دور و نزديك هم‎زمان موردتوجه بوده است، جامه‌دريدن از شوق در سماع و بي‏خودي نيز در كنار پيراهن يوسف به ذهن متبادر مي‏شود كه ارتباط مستقيم با قيد نيكنامي ندارد. شرح‏هاي موجود و معتبر از اشعار حافظ و اشارات حافظ‎پژوهان در اين پژوهش و در ذيل ابيات موردنظر مطالعه و بررسي شده‏ اند و نتايج حاصل به شيوه توصيفي- تحليلي و برمبناي مطالعات كتابخانه‏اي مورد نقد و تحليل قرار گرفته است.