تاريخگذاري آيات قرآن از نگاه ريچارد بل و...

چكيده: مراد از «تاريخ‏گذارى قرآن» تعيين تاريخ نزول آيات و سور قرآن است. با توجه به اين‌كه اين موضوع پژوهشى تاريخى است، مبنا و روش تحقيق درست آن، استناد به دلايل تاريخى، روايات معتبر و مضامين آيات و سور است؛ بدين لحاظ، قرآن‏پژوهان مسلمان، اغلب در اين زمينه به روايت ابن عباس استناد كرده‏اند و براساس آن به ترتيب نزول سوره‏ها پرداخته‏اند، ولى خاورشناسان از آن‌جا كه بيشتر بررسى لحن، آهنگ و سبك آيات و سور را ملاك و مبناى تحقيق خود قرار داده‏اند و يا آن‌كه به روايات ضعيف استناد جسته‏اند، به نتايجى نادرست دست يافته‏اند، به گونه‏اى كه نتيجه پژوهش آن‌ها در ارايه ترتيب سوره‏ها نه تنها با ترتيب روايى ناسازگار مى‏باشد، بلكه ميان ترتيب‏هاى خودشان نيز تفاوت و ناسازگارى‏هاى بسيار زيادى مشاهده مى‏شود و اين نشان مي‌دهد كه معيارها و مبانى آن‌ها چيزى جز ذوقيّات و تخيّلات محض نبوده است. مهم‏ترين خاورشناسانى كه در اين مقوله به گونه مفصّل تحقيق نموده‏اند، عبارت‌اند از: تيودور نولدكه، گوستاووايل، رودول، بلاشر، ريچاردبل، ويليام موير، گريم و هرشفلد. بايسته يادآورى است كه از ميان نامبردگان، فقط ريچاردبل به تاريخ‏گذارى آيات پرداخته است، ولى ديگران محور پژوهش خود را تاريخ‏گذارى سوره‏ها قرار داده‏اند. در اين مقاله به نقد و بررسى پژوهش ريچاردبل در زمينه تاريخ‏گذارى آيات مى‏پردازيم.