سفر معنوي از فلوطين تا ملّاصدرا

A Spiritual Journey from Plotinus to Mulla Sadra

اسفار اربعه از جمله مسائلى است كه هم در عرفان و هم در فلسفه متعاليه مطرح است. عرفا معتقدند كه سالك با به كار بستن روش عارفانه، چهار سفر انجام مى‏دهد. فلاسفه الهى نيز مباحث فلسفى را از نوع سفر فكرى و عقلى مى‏دانند. از اين‏رو، ملّاصدرا مسائل فلسفه را با اعتبار اينكه فكر نوعى سلوك است، ولى ذهنى، در قالب اسفار اربعه طراحى مى‏نمايد. عرفان با فلسفه الهى وجه مشتركى دارد و وجوه اختلافى، وجه مشترك اين است كه هدف هر دو معرفه‏اللّه است. هدف مقاله حاضر تبيين و تحليل سفر معنوى از منظر عرفانى و فلسفى است. اين مقاله با تكيه بر ديدگاه‏هاى انديشمندانى همچون فلوطين، غزالى، ابن‏عربى، و ملّاصدرا، به بيان وجوه اشتراك و اختلاف در مسئله مزبور پرداخته است.

Al-Asfar al-arbaʹat al- 6aqliyyah ("Four Intellectual Journeys") is among the issues discussed both in gnosis and al-hikmat al-mutaʹaliyah (transcendent philosophy). Gnostics believe that a wayfarer makes four journeys, using a gnostical method. Divine philosophers, too, believe that philosophical matters are kinds of rational and reflective journeys. Therefore, Mulla Sadra organizes philosophical guestions within Four Journeys, based on a fact that reflection is a kind of mystical journey, but a mental one. Gnosis and divine philosophy has a feature in common and some differences. The common feature is that both aim at knowledge of God. The present paper aims at explaining and analyzing a spiritual journey from gnostical and philosophical perspective. Relying on viewpoints of such thinkers as Plotinus, al-Ghazzali, Ibn ʹArabi and Mulla Sadra, it explains common features and differences in an aforementioned matter. Key words: reflective journey, spiritual journey, Four Journeys, Plotinus, Mulla Sadra