تعيين شاخص‌هاي سلامت مرتع در مراتع نيمه استپي در سه محدوده چرايي

Assessing rangeland health indicators in protected, key and critical areas in Chaharbagh, Golestan, Iran

چكيده به‌منظور بررسي تغييرات ويژگي‌هاي سلامت مرتع در منطقه چهار باغ سه سايت شامل؛ قرق، منطقه كليد و بحراني انتخاب شد. براي تعيين سه ويژگي پايداري خاك و رويشگاه، عملكرد هيدرولوژيك و سلامت موجودات زنده اكوسيستم‌هاي مرتعي از شاخص‌هاي هفده گانه بوم شناسي استفاده شد. بعد از نمونه‌برداري از هر تيمار و امتيازدهي شاخص‌هاي تعيين‌شده در اوايل فصل بهره‌برداري رتبه هر يك از شاخص‌هاي سلامت مرتع مشخص شد. نتايج نشان داد با افزايش شدت چراي دام، شاخص ها و ويژگي هاي سلامت مرتع تغيير كرد، به طوري‌كه هر سه ويژگي منطقه كليد با چراي مديريت شده در مقايسه با سايت مرجع (قرق) از لحاظ سلامتي در طبقه سالم قرار گرفت و سايت بحراني خصوصيات خاك در فواصل بين تاج پوشش گياهان تخريب شده است، همچنين بر روي خصوصيات ساختاري گياهان مانند تركيب گياهي تاثير گذاشته و گياهان چندساله منطقه مرجع حذف شدند به طوريكه هر سه ويژگي اكوسيستم مرتع در مقايسه با منطقه مرجع از لحاظ سلامتي در طبقه در معرض خطر قرار گرفتند. نتايج نشان داد از ميان شاخص هاي سلامت مرتع، شاخص‌هاي مربوط به ويژگي سلامت موجودات زنده بيشترين تاثير و شاخص شيار، فرسايش بادي و خندق كمترين تاثير را بر روي سلامت مرتع داشتند. واژه‌هاي كليدي: اكوسيستم، سلامت مرتع، سايت، نيمه استپي، چهارباغ.

This study aimed to investigate the effect of grazing intensity on ecological indicators, using qualitative rangeland health model in Chaharbagh semi steppe rangelands. Three functional attributes (soil and site stability, hydrologic function and biotic integrity) of rangeland health were evaluated using 17 ecological indicators in health model. According to results, Increasing in grazing intensity resulted in changes of ecological indicators. Also three functional attributes of rangeland health in key area were evaluated in healthy category in compression to reference area. Degradation occured in critical area because of grazing intensity between basal areas (inter patches). Grazing intensity also affected plant structure characteristics and elimniate perennial species. Results showed that three functional attributes of rangeland health was at risk in critical area in comparison with reference area. In rangeland health assessment of studied sites, the most sensitive indicator was biotic indexes and the least sensitive indicators were rill erosion, gully and wind. Key words: Ecosystem, Rangeland Health, Chaharbagh, Semi Stepp, Site.