بررسي و تحليل نوعي از تصرفات كاتبان در نسخه‌هاي خطي

نسخه‌هاي خطي در واقع سرمايه فرهنگي و گنجينه تاريخ تمدن هر جامعه‌اي است و بي‌مدد شناخت آن‌ها نمي‌توان از آرا، عقايد و به طور كلي تاريخ فرهنگ گذشتگان شناختي حاصل كرد. بديهي است اين آثار مكتوب در هر زباني و در ميان هر جامعه‌ و نسلي نمي‌تواند از خطر ديگرگوني به دور بماند. علل تصرف و تغيير در صورت و معناي نگاشته‌ها جنبه‌هاي گوناگوني دارد. از جمله اين علل سهو و تساهل كاتبان و نسّاخ در كتابت نسخه‌هاي خطي است. اين تصرف‌هاي سهوآميز نسخه‌‌نويسان، گاه بر اثر خستگي و خطاي چشم و گاه در اثر خطاي ذهني كاتب روي مي‌داده است. نوعي از اين تصرفات سهوآميز كه به وفور در نسخه‌هاي خطي دواوين شعرا در دوره‌هاي مختلف مشهود است، خلط و به هم آميزي ابيات و در نتيجه حذف و افتادگي مصراع و يا مصاريعي از ابيات است. نگارنده بر آن است تا در اين مقاله به نمونه‌هاي گوناگون اين نوع تصرفات در نسخه‌هاي خطي بپردازد و علت و يا علل به وجود آمدن آن‌ها را با ارايه نمونه‌هاي مختلف، كه در ديوان‌هاي چاپي برخي از شاعران مورد توجه واقع نشده و در نتيجه آن، ابيات به صورت مبهم و ناقص ضبط شده است را مورد نقد و بررسي قرار دهد.