مطالعه مقايسه‌اي اختلافات نظري غربگرايان و روحانيون مذهبي در انقلاب مشروطه ايران

اگرچه روحانيون مشروطه خواه و روشنفكران غربگرا به عنوان ايدئولوگهاي انقلاب مشروطه به حساب مي‌آيند، اما اين دو نحله فكري داراي تفاوت‌ها و تناقضات عميقي بود كه در نهايت آنها را از هم جدا كرد. ريشه اين اختلافات به تفاوت در مباني معرفت شناختي و جهان بيني دو طرف باز مي‌گشت. روحانيون مشروطه خواه ديدگاه‌هاي خود را بر اساس ارزش‌هاي دين اسلام (تشيع) و آموزه‌هاي آن بيان مي‌كردند ولي روشنفكران با الگوبرداري از همتايان اروپايي خود تلاش داشتند تا ساختارهاي جديدي در ايران مستقر سازند كه بيشتر برآمده از مكاتب اومامنيسم، سكولاريسم، عقل گرايي و علم گرايي بود. هرچند شعارهاي سياسي آنها نسبتاً يكسان بود، ولي تفاسير متفاوتي از آنها ارائه مي‌كردند كه در تفاوت جهان بيني آنها ريشه داشت. تفاسيري كه متناقض يا بعضاً با هم در تضاد بودند و بارها در برابر هم قرار گرفتند. انديشه سياسي روشنفكران ريشه در انديشه رنسانس اروپايي داشت كه تلاش مي‌كرد دين و نهادهاي ديني را از امور دنيوي(سياست، اقتصاد و فرهنگ و ...) دور كند. به همين دليل دو جريان فكري فوق هيچگاه باهم به تعامل نرسيدند.