تجربه ديني و شهود عرفاني

تجربه ديني ، از اواخر قرن هيجدهم، براي دين‏پژوهان به مبحثي اساسي و حياتي مبدل شد كه اغلب، به تاسي از شلاير ماخر، نگرش گزاره‏اي مثبت به دين را كنار گذاشتند و اعلان كردند كه ادله اثبات خدا ، صرفاً پوسته دينند و آنچه حقيقت و اساس دين را تشكيل مي‏دهد، تجربه ديني است. مسبب اصلي شكل‏گيري اين جريان، افول الهيات طبيعي مورد حمايت آكويناس بود كه بر اثر انتقادات امثال هيوم و كانت و نيز ظهور مكتب رمانتيك و نقد كتاب مقدس، به شدت تضعيف شده بود؛ و لذا دين، براي حفظ و توجيه خود به طرح جديدي نياز پيدا كرد. از جمله سوالات مطرح در اين خصوص، چگونگي رابطه ميان تجربه ديني و تجربه عرفاني، وجود يا عدم هسته مشترك ميان اين دو تجربه، و ارزش معرفتي و قابليت تفسير آنها بود؛ كه مقاله حاضر، اين مساله را در چهارچوب‏هاي زير و از جوانب مختلف مورد كاوش و بررسي قرار مي‏دهد: 1.روند تاريخي شكل‏گيري عرفان، و نظريات عرفا - از جمله ابن عربي و نجم‏الدين رازي؛ 2.تجربه عرفاني و انواع آن، از قبيل تجربه اخلاقي، زيبايي‏شناختي، دين‏مدار؛ 3.مكاشفه يا شهود عرفاني، و ماهيت، انواع و مراتب آن؛ 4.تجربه ديني و انواع آن، ازقبيل تجربه تفسيري، شبه‏حسّي، وحياني، احياگر، مينوي، عرفاني؛ 5.تاثير تجربه عرفاني بر باور ديني؛ 6.آثار فلاسفه دين از قبيل اتو و استيس.