ارزيابي صفات مورفولوژيك مارچوبه خوراكي (Asparagus officinalis L.) وحشي بومي ايران

Evaluation of Morphological Characteristics of Iranian Edible Wild Asparagus (Asparagus officinalis L,)

مارچوبه خوراكي (L. (Asparagus officinalis يك سبزي قديمي بومي اروپا، آسيا و آفريقا مي‌باشد. منبع ژنتيكي مارچوبه در ايران محدود است و تنها تعداد بسيار كمي بوته مارچوبه خوراكي در كوههاي شهرستان طالقان پيدا شده‌اند. به منظور ارزيابي صفات مورفولوژيك اين سبزي ارزشمند‌، 58 بوته درون توده طالقان مطالعه و با رقم مري واشينگتن مقايسه گرديد. نتايج نشان داد كه ميانگين بعضي صفات مورد ارزيابي از جمله ارتفاع بوته، تعداد شاخه درجه يك، قطر ساقه اصلي، طول شاخه درجه يك و تعداد فلس تا محل اولين انشعاب پانيكولي به ترتيب 81/133 سانتي‌متر، 38/38، 3/5 ميلي‌متر، 6/39 سانتي‌متر و 78/14 بودند. ژنوتيپ‌هاي مورد بررسي 97/68 درصد نر و 03/31 درصد ماده بودند. ميانگين طول اسپير (3/6%)، قطر اسپير (4/30%) و وزن تر اسپير (2/52%) در ژنوتيپ‌هاي وحشي مارچوبه از رقم مري‌واشينگتن كمتر بودند. در گياهان مورد بررسي گل‌‌ها از نيمه دوم ارديبهشت تا نيمه اول خرداد ظاهر و در اواسط تير‌ ميوه‌هاي سبز‌رنگ تشكيل شدند. تعداد بذر در ميوه‌هاي حبه رسيده قرمز كه در اواسط شهريور جمع¬آوري گرديدند، از چهار تا شش عدد در ميان گياهان مورد بررسي متغير بود. ضرايب همبستگي ساده بين صفات اندازه‌گيري شده نشان داد كه قطر اسپير با طول فلس‌هاي روي اسپير بالاترين همبستگي مثبت را در سطح 99 درصد داشتند. در تجزيه عامل‌ها، صفات در چهار عامل اصلي قرار گرفتند كه دو عامل اول 74/44 درصد از واريانس كل را توجيه كردند و نه صفت را شامل شدند. همچنين ژنوتيپ‌هاي مورد بررسي در تجزيه خوشه‌اي به پنج گروه تقسيم شدند و گروه سوم كه همگي جنسيت نر داشتند، از لحاظ ميانگين كليه صفات اندازه¬گيري شده، بالاتر از ميانگين كل قرار گرفتند. نتايج اين تحقيق نشان داد كه ژنوتيپ‌هاي مارچوبه وحشي از تنوع قابل توجهي برخوردار بودند و اين منطقه مي‌تواند به عنوان يكي از رويشگاه‌هاي طبيعي مارچوبه خوراكي معرفي شود و لازم است كه تنها منبع ژنتيكي اين گياه ارزشمند حفظ گردد.

Asparagus {Asparagus officinalis L.) is an ancient vegetable originated from Europe, Asia and Africa. The germplasm of A. officinalis in Iran is limited, with only some individual plants have been found in Taleghan Mountains. In order to evaluate the morphological characteristics of this valuable vegetable, 58 individual plants from Taleghan population were studied and compared with Mary Washington cultivar. Results showed that the means obtained from some evaluated traits as plant height, number of first rate branches, main stem diameter, length of first rate branches and number of scales under the first panicle branches were 133.81 cm, 38.38, 5.3 mm, 39.6 cm and 14.78 respectively. The evaluated genotypes were composed of 68.97% male and 31.03% female. The means of spear length (6.3%), spear diameter (30.4%) and fresh weight of spears (52.2%) in wild asparagus genotypes were less than those in Mary Washington cultivar. In the studied plants, flowers appeared from early May to early June with green fruits being formed about early July. The number of seeds per red mature berry fruit, collected around early September, varied from 4 to 6 among the evaluated plants. The simple correlation coefficient among the measured characteristics showed that the spear diameter with the length of spear scales had the highest positive correlation at a 99% level. In factor analysis, the characteristics were divided into four main factors, the two first of which verified 44.74% of the total variance and included 9 characteristics. Also, the evaluated genotypes were divided into five groups in cluster analysis with the means of all evaluated characteristics of the third group, completely consisting of male genotypes, higher than those of the total means. Results finally showed that the wild asparagus genotypes possessed a relatively high diversity, so that this local could be considered as a natural origin of A. officinalis and the only genetic resource of this valuable plant which should be dearly preserved. E-mail: mrhassan@ut.ac.ir Keywords: Genotype, Spear, Correlation, Factor analysis, Cluster analysis