مطالعه تطبيقي سويه‌هاي شرق‌شناسانه ايران‌شناسي غربي از موريه تا فولر

Comparative Study of Orientalistic Approach of Two Generations of Western Iranologists; from Morie to Fuller

شرق‌شناسي با رويكردي انتقادي گفتار مستشرقان در بازنمايي هويت «غير» و تصويرسازي آن را مطالعه مي‌كند. ايران‌شناسي به‌عنوان شاخه‌اي از آن نيز رويكرد و هدفي مشابه دارد. اين مقاله در چارچوب نظريه شرق‌شناسي ادوارد سعيد و با استفاده از روش تحليل محتواي كيفي و مقايسه‌اي چگونگي بازنمايي هويت و فرهنگ ايرانيان را در دو نسل از ايران‌شناسان كلاسيك كه اروپايي بوده و آثارشان در سفرنامه‌نويسي متجلي است و نسل معاصر ايران‌شناسان غربي كه داراي خاستگاهي اغلب آمريكايي و دانشگاهي هستند مورد مقايسه قرار مي‌دهد. يافته‌هاي مقاله نشان مي‌دهد كه اگرچه تلاش ايران‌شناسان غربي رگه‌هايي از واقع‌بيني، انصاف و عدول از سويه‌هاي شرق‌شناسانه را در معرفي فرهنگ و هويت ايرانيان مي‌نماياند، اما در موارد بسياري در قالب شرق‌شناسي مي‌گنجد و از طريق دگرسازي منفي‌انگار، هويت‌بخشي به خود از راه انتساب ويژگي‌هاي منفي به ايرانيان، غرب‌محوري و تعميم ناروا و گاهي حتي با تحريف وقايع تاريخي ايرانيان را بازنمايي مي‌نمايد. از اين‌رو بررسي و مطالعه اسناد و منابع ايران‌شناسان غربي كلاسيك و معاصر را بايد جزيي از نظام بازنمود شرق‌شناسانه فرهنگ و هويت ايراني ارزيابي كرد.

Orientalism studies the discourse of orientalists critically, concerning the representation of "others" identity. Iranology as a sub-branch of Orientalism pursues the same goal and approach. This article inspired by the theoretical framework of Edward Saidʹs Orientalism, examines the representation of Iranian culture and identity in two western generations of Iranologists by application of content analysis and comparative method of research. Findings indicate that although western Iranologists, representation of Iranian culture and identity shows some extent of fairness and realism, but in many aspects it is applicable to Orientalism, through negative image- building of Iranians, identification of "selfʹ by attribution of negative features to "others", west-centrism, and wrong generalization and even distortion of historical events concerning Iranians. Thus the study of Iranologists, references can be considered as a part of political project of western system of representation of Iranian culture and identity.