حمايت از منابع ژنتيك در پرتو قانون ثبت اختراعات، طرح‌هاي صنعتي و علايم تجاري

Protecting Genetic Resources in the light Art 4(d) of Iran Patent, Industrial Designs and Trademarks Act

منابع ژنتيك به معني مواد ژنتيكي است كه از ارزش واقعي يا بالقوه برخوردار باشند. اهميت اقتصادي، اجتماعي و زيست‌محيطي منابع مذكور باعث بروز نگراني جدي در خصوص وقوع سرقت‌زيستي و ناديده انگاشتن حقوق جوامع بومي و محلي در شيوه بهره‌برداري از اين منابع و امكان محو و نابودي آن‌ها شده است. كشور ايران به دليل برخورداري از منابع غني ژنتيكي و در راستاي اِعمال حاكميت ملي خويش بايد به دو رويكرد حفاظت از اين منابع در مقابل صدمه و اتلاف و حمايت از اين منابع در مقابل سرقت‌زيستي و سوياستفاده و بهره‌برداري بدون مجوز، توجه ويژه داشته باشد. يكي از روش‌هاي حمايت، جلوگيري از كسب ناعادلانه و غيرمنصفانه حقوق مالكيت فكري بر منابع ژنتيك توسط اشخاصي به جز جوامع دارنده و تامين‌كننده اين منابع مي‌باشد كه به عنوان حمايت سلبي شناخته مي‌شود. اين صورت از حمايت در بند (د) ماده (4) قانون ثبت اختراعات، طرح‌هاي صنعتي و علايم تجاري ايران مصوب 1387 پيش‌بيني شده است. تصويب اين بند همچنين مخالفت‌هايي را نيز در پي‌داشت كه عمدتاً از سوي متخصصان زيست‌فن‌آوري ابراز مي‌شد؛ لذا اين مقاله با هدف بررسي وضعيت فعلي نظام حقوقي ثبت اختراع كشور در حفاظت و حمايت از منابع ژنتيك و دلايل موافقان و مخالفان حمايت سلبي و نيز لزوم تدوين نظام حمايت ايجابي از منابع ژنتيك تدوين شده است.

"Genetic resources" means genetic material of actual or potential value. GR Economical, Social and Environmental importance have caused serious concerns about biopiracy and neglect of national sovereignty right on the way of exploitation these resources and elimination possibility of them. Iran because of its rich genetic resources and along exercise its national sovereignty shall notice the approaches on Preservation against damages and destructions of these resources and Protection against biopiracy and abuse and unauthorized exploitation of them. A protection method to prevent the granting rights on GR to a party other than the origin countries is Defensive Protection. This form of protection is come before in art 4(d) of Iran Patent, Industrial Designs and Trademarks Act which is approved by the parliament in 2008. In time of ratification, the mentioned article faced oppositions most of them biotechnologists. This article is compiled with the aim of investigation on present legal obligations for preservation and protection of genetic resources in Iran and the predicted defensive protection mechanismʹs proponents and opponents.