اثر تنش خشكي پس از گرده افشاني بر انتقال مجدد كربوهيدرات هاي محلول از ميانگره آخر و ماقبل آخر به دانه هاي در حال رشد دو رقم گندم نان

Effect of post-anthesis water stress on remobilization of soluble carbohydrates from peduncle and penultimate internodes to the developing grains of two bread wheat cultivars

اين تحقيق به منظور مطالعه اثر تنش خشكي بر توان انتقال مجدد قندهاي محلول، و نوع آنها از ميانگره هاي آخر و ماقبل آخر به دانه هاي در حال رشد در مرحله تقسيم سلولي (مرحله يك، قطع آب از زمان گرده افشاني تا 14 روز بعد) و پرشدن دانه ها (مرحله دو، قطع آب از روز 14 بعد از گرده افشاني تا رسيدگي) به همراه تيمار شاهد (رطوبت خاك در حد ظرفيت مزرعه) در سال 1386 در پژوهشكده بيوتكنولوژي كشاورزي، انجام شد. در اين آزمايش دو رقم گندم مرودشت و زاگرس (به ترتيب حساس و متحمل به تنش خشكي) انتخاب و در گلخانه و به صورت آزمايش فاكتوريل در قالب طرح پايه بلوك‌هاي كامل تصادفي در سه تكرار كشت شدند. تمامي صفات در پنج مرحله (7، 14، 21، 28 و 35 روز پس از گرده افشاني) اندازه گيري شدند. نتايج نشان داد كه ميزان و كارايي انتقال مجدد قندهاي محلول از ميانگره ماقبل آخر در هر دو رقم بيشتر از ميانگره آخر بود و از اين نظر رقم زاگرس كارايي بيشتري داشت. تنش خشكي ميزان انتقال مجدد از ميانگره آخر و ماقبل آخر را به ويژه در رقم متحمل زاگرس افزايش داد. در ميانگره آخر و ماقبل آخر، بيشترين غلظت گلوكز، فروكتوز و ساكارز در هفت روز بعد از گرده افشاني و فروكتان ها 14 روز بعد از گرده افشاني اندازه گيري شدند. غلظت اين قندها در ميانگره ماقبل آخر به طور معني‌داري بيشتر از ميانگره آخر بود. تنش رطوبتي بويژه در مرحله اول، غلظت اين قندها را در ميانگره آخر و ميانگره ماقبل آخر به طور معني داري كاهش داد. فروكتان مهم ترين قند محلول اندازه-گيري شده در ميانگره هاي ميانگره آخر و ماقبل آخر هر دو رقم بود. احتمالاً گلوكز، فروكتوز و ساكارز موجود در ساقه در اوايل رشد دانه بيشتر صرف توليد فروكتان ها مي شوند. با توجه به نتايج به دست آمده، به نظر مي رسد كه نشاسته نقش معني داري در انتقال مجدد به دانه هاي در حال رشد نداشته و نقش ميانگره ماقبل آخر در انتقال مجدد قندهاي محلول به دانه هاي در حال رشد هر دو رقم به طور معني‌داري بيشتر از ميانگره آخر است. احتمالاً يكي از دلايل اصلي در تحمل رقم زاگرس نسبت به تنش خشكي پس از گرده افشاني، بالاتر بودن مقدار ذخيره سازي قندهاي محلول در ساقه و كارايي بيشتر انتقال اين تركيبات به دانه هاي در حال رشد مي باشد.