چگونگي ارتباط ميان بايدهاي اخلاقي واست‌هاي علمي و فلسفي از ديدگاه انديشمندان معاصر و علامه طباطبـايي

در اروپا، پيرامون گونه ارتباط ميان علم و دين و به تبع آن چگونگي ارتباط علم با اخلاق و خاستگاه بايد و نبايدهاي اخلاقي گرايشي به وجود آمد كه از هيوم فيلسوف اسكاتلندي آغاز شد. جدا انگاري حوزه هاي علم و اخلاق بسامد داعيه هايي بازنگرانه نسبت به رابطه خداوند با جهان است كه گزاره هاي ديني و اخلاقي را برخاسته از احساسات دروني انسان به شمار مي آورد و جدا افكني آن از واقعيات عيني و خارجي را پي گيري مي كند . از اين نظرگاه عقل در كشف گزاره هاي اخلاقي ورود ندارد. زيرا منطقي نبوده و مسيول صحيح و غلط نيستند . هر چند اين گرايش مورد پذيرش اندكي از انديشمندان مسلمان نيز واقع شده است، اغلب نزديك به اتفاق انديشمندان مسلمان با اين تفكر مخالفت ورزيده اند و در نادرستي آن به استدلال پرداخته اند . اين گروه بر اين باورند كه هر چند اخلاق از علم و فلسفه زايش منطقي نمي يابد . اما اصولا ارايه يك گزاره اخلاقي بدون پشتوانه حقيقت عيني امكان پذير نيست . از نظر انديشمندان مسلمان ميان بايدهاي اخلاقي و هست هاي علمي و فلسفي ارتباط تقدمي و تاخري وجود دارد ؛ به اين معنا كه انسان پس از آگاهي نسبت به حقيقت علمي و نفس الامري به كمك عقل نظري، راه رسيدن به آن حقيقت عيني را در عالم واقع با استمداد از عقل عملي كشف مي كند . آن گاه در قالب گزاره هاي توصيه اي و بايدهاي اخلاقي بيان مي كند .اين گروه در حقيقت توليد ارزش از دانش را نه به معناي توليد منطقي كه مبتني بر دو گزاره ي يكي علمي و ديگري اخلاقي دانسته اند . از منظر آنها عقل عملي به عنوان يك ابزار پسيني از نيروي عقل نظري به عنوان ابزار پيشيني استمداد مي جويد و به توصيه هاي اخلاقي دست مي يابد و در قالب بايدها و نبايدها ارايه مي دهد و اين همان ارتباطي است كه ميان علم و فلسفه با اخلاق وجود دارد. چرا كه عقل عملي بدون علم و انديشه نمي تواند حكمي را اعتبار و صادرنمايد. .