چهره خضر در ادب عرفاني اسلامي

The Portrait of Khezr in Islamic Mysticism Literature

خضر از ريشه اخضر و خضرا به معني سرسبزي است. در متون ديني و عرفاني چهره‌اي ممتاز و قابل بحث است. در ادبيّات ديني و ادب عرفاني به فراواني از او سخن رفته است. به رغم گفت‌وگوي فراوان درباره خضر و ذكر نام او به طور گسترده در ادب عرفاني و ديني چهره‌اي اسطوره‌اي و افسانه‌اي دارد. بر خلاف ساير پيامبران كه چهره تاريخي مشخّصي دارند و محل تولّد و وفات و گورجاي آنان و تعاليم‌شان مشخّص است، چهره خضر را هاله‌اي از ابهام فرا گرفته است. گاه از او پيامبري مي‌سازند و گاه ولي‌يي از اولياي خدا و گاه فرشته‌اي غير انسان. در اين نوشتار سعي شده است با استفاده از متون معتبر ديني و عرفاني حتّي‌الامكان چهره‌اي روشن از او ترسيم شود و جاي‌گاه عرفاني او نيز تبيين گردد.

The word Khezr is derived from akhzarand khazra, meaning green. Khezr is an outstanding figure in religious and mystic texts and literature. Despite the fact that Khezr has been talked about very much and his name has been frequently mentioned in religious and mystic literature, he is a legendary and mythical character. Unlike other prophets, who have a clear history and biography, Khezr is shrouded in ambiguity. He is said to be a prophet, a friend of God, and/or an angel. Using reliable religious and mystic texts, the present article tries to picture a somewhat clear portrait of Khezr and to determine his mystic status.