نگاهي جامعه‌شناختي به آموزه‌هاي فقهي امام‌خميني دربارة مصلحت عمومي و تأثير آن بر روحية‌ پيشرفت در ايران امروز

در اين مقاله هدف آن بوده است تا مساله‌ گسترش روحيه‌ي پيشرفت در ايران امروز و ريشه‌هاي آن از منظر بومي و بر پايه‌ واقعيات خاص جامعه‌ ايران نگريسته شود. سوال اصلي اين است كه چرا روحيه‌ مذكور در حال حاضر در جامعه ايران امكان رشد و گسترش يافته است. فرض اصلي مقاله حاضر آن بوده كه اشاعه آموزه‌هاي فقهي امام خميني در باب مصلحت بر توسعه روحيه‌ي مذكور در بين نسل‌هاي كنوني انقلاب اسلامي تاثير گذار بوده است و دست كم شرايط ذهني كافي را براي آن فراهم ساخته است. براي اثبات اين مدعا از جامعه‌شناسي دين ماكس وبر كه گمان مي‌رود، بهتر از ساير نظريات جامعه‌شناسي به نقش آموزه‌ها و انگيزش‌هاي مذهبي در توسعه سلوك عقلاني ساير فرهنگ‌ها مي‌پردازد، استفاده شده است تا بر مبناي آن نسبت ميان آموزه‌هاي فقهي و توسعه روحيه‌ي مذكور به شيوه شباهت ساختاري تبيين شود. وبر معتقد است در توسعه سلوك عقلاني علاوه بر شرايط، عوامل و كارگزاران هم بايد آمادگي اختيار كردن انواع معيني از رفتار عقلاني را داشته باشند. وي نقش نيروهاي جادويي و مذهبي و نيز ايده مربوط به تكاليف اخلاقي مبتني بر آنها را در ايجاد اين آمادگي مهم مي‌داند. استدلال محوري مقاله حاضر اين است كه با توجه به اين كه ايران يك جامعه ديني است. آموزه‌هاي فقهي امام در باب مصلحت به دليل تاييد شرعي احكام عرفي و عقلي در حوزه‌‌ي مصلحت و پذيرفتن اين موضوع كه احكام شريعت در عرصه‌هاي غير عبادي غالبا ارشاد به حكم عقل است، بنيان هنجارهاي عرفي و هنجارهاي سنتي را بر يك شالوده واحد استوار ساخت و بدين‌سان جواز و جرات ورود به عرصه توسعه فعاليت‌هاي جديد عقلاني را براي گروه‌هاي نوساز بومي كه تا قبل از آن با مانع جدي رو به رو بودند صادر كرد.