اصول حاكم بر اعاده دادرسي

Principles Governing Retrial

چكيده شكايت و تجديد نظر از آرا دادگاه ها، اصولاً طريقي براي احراز سلامت و درستي آن است. رسيدگي ماهوي در دو مرحله دادرسي نخستين و تجديد نظر، درستي و صحت حكم دادگاه را به طور نسبي تضمين مي كند و همين اندازه، به حكم قطعي، اثر اجرايي مي بخشد. چهره ديگري از اين بازنگري كه پس از قطعيت حكم با درخواست محكوم عليه، خود را نشان مي دهد، اعاده دادرسي است كه فقط از مجراي جهات استثنايي و انحصاري به بار مي نشيند. جهات اعاده دادرسي در امور مدني و كيفري از آن چنان اهميت خطير و ارزش والايي برخوردار است كه درستي حكم قطعي را با ترديد جدي مواجه ساخته و تحقق و اثبات هريك از آن جهات در دادرسي جديد، حكم مزبور را از اثر مي اندازد. با پژوهش به عمل آمده روشن شده كه بر خلاف ساير طرق شكايت از آرا ، اعاده دادرسي تنها طريقي است كه كمال آن طي دو مرحله دادرسي، فرجام مي يابد. ضمن آن كه نه تنها بازگشايي دادرسي در اين نوع شكايت فوق العاده، صرفاً با توسل به جهات خاصي صورت مي پذيرد، بلكه قبول و پذيرش آن در مرحله مقدماتي، رسيدگي ماهوي دادگاه را در مرحله دوم اعاده دادرسي، اصولاً منحصر به توجه به همان جهت مورد تجويز مي كند. ناديده گرفتن اصولي كه با توجه به نصوص قانوني در اين مقاله ارايه شده، اگر چه اعتبار رسيدگي و حكم ناشي از اعاده دادرسي را از منظر تحليلي و نظري مخدوش مي سازد، اما بازگشايي دوباره آن را نيز به سهولت بر نمي تابد. در اين مقاله برآنيم تا با نگرشي نو، اصول حاكم بر اعاده دادرسي را در حقوق ايران برشمرده و با نگاهي به حقوق تطبيقي، به بررسي و تحليل آن بپردازيم.