بررسي سنگ‌زايي سنگ‌هاي بازالتي كواترنري منطقه آذربايجان، شمال تاختري ايران

Petrogenetic study of Quaternary basaltic rocks from Azerbaijan, NW Iran

منطقه مورد مطالعه در شمال باختري ايران و در باختر زون ساختاري البرز - آذربايجان قرار گرفته است. بر اساس مطالعات سنگ نگاري و ژيوشيميايي، تركيب سنگ هاي آتشفشاني بازي كواترنري مورد مطالعه عمدتاً از اوليوين بازالت قليايي و تراكي بازالت تشكيل شده و داراي ماهيت قليايي- نيمه قليايي هستند. بر اساس نمودارهاي زمين ساختي در محدوده بازالت هاي درون قاره اي قرار مي گيرند. مراكز فعاليت آتشفشاني كواترنري منطقه مورد مطالعه توسط گسل هاي فعال منطقه كنترل مي شوند و در داخل حوضه هاي كشيده شده گسلي قرار دارند. مقدار ميانگين نسبت هاي Ce/Pb و Nb/U بازالت هاي منطقه مورد مطالعه، كمتر از مقدار ميانگين بازالت هاي اقيانوسي (MORB & OIB) است و اين نسبت ها نزديك به مقدار ميانگين گوشته سنگ كره اي زيرقاره اي قرار مي گيرند. بر اساس ويژگي هاي ژيوشيميايي عناصر جزيي و الگوهاي عناصر كمياب خاكي، همه نمونه هاي تجزيه شده بازالت كه نسبت به كندريت بهنجار شده اند، داراي غني شدگي LREE بوده و نشان دهنده آن است كه توسط درجات مختلف ذوب بخشي (اهر 3 تا 4 درصد، ماكو 10 تا 15 درصد و سراب 5 تا 15) از يك خاستگاه گوشته سنگ كره اي زير قاره سرچشمه گرفته اند.

The study area is located in northwest of Iran, in the western Alborz-Azerbaijan structural zone. Based on petrography and geochemical studies, the Quaternary basic volcanic rocks of the study area have alkali-olivine basalt and trachy basalt composition and alkaline-subalkaline nature. According to tectonic diagrams, the samples are plotted within-plate continental basalts field. The Quaternary volcanic centers are situated within pull-apart basin structures and are controlled by active faults. The average Ce/Pb and Nb/U ratios of the studied basalts are lower than the value, for average oceanic basalts (OIB and MORB). These ratios are close to the average values of sub-continental lithospheric mantle. According to geochemical characteristics of trace elements and REE patterns, all the analyzed basalt samples have LREE enrichment chondrite-normalized REE patterns, suggesting that they may have been generated by different partial melting degrees ( Ahar 3-4%, Maku 10-15% and Sarab 5-15%) of a sub-continemtal lithospheric mantle source.