يك مدل ديناميك سيستم براي تجزيه و تحليل سيستم اقتصاد ـ انرژي ايران

A SYSTEM DYNAMICS MODEL FOR ANALYZING IRANʹS ENERGY-ECONOMY SYSTEM

در اين نوشتار بر‌مبناي مدل پوياي مشايخي كه در سال 1978 براي بررسي سيستم اقتصادي – اجتماعي ابران ساخته شده بود، به ايجاد يك مدل سيستم ديناميك اقتصاد ـ انرژي مي پردازد. بخش انرژي در مدل حاضر شامل هشت زيربخش است كه تعاملات آن ها با زير‌بخش‌هاي مدل مشايخي يك سيستم بازخور قدرتمند براي تجزيه و تحليل كل سيستم اقتصاد ـ انرژي ايران ارابه مي كند. نتايج نوشتار نشان مي‌دهد كه ايجاد بهبود در رفتار سيستم، نيازمند اجراي همزمان اين سياست ها است: 1. تخصيص سهم بيش تري از گاز توليدي كشور براي تزريق به ذخاير نفت؛ 2. اعمال سياست‌هايي در راستاي صرفه‌جويي انرژي در داخل كشور و محدود‌كردن واردات آن؛ 3. سرمايه‌گذاري در راستاي افزايش سهم گاز طبيعي از بازار مصرف داخلي انرژي؛ 4. تلاش در راستاي بهبود روابط سياسي خارجي. بهتر است اين سياست‌ها به‌طور تدريجي و نرم اعمال شوند تا آثار احتماليِ رواني و اجتماعيِ حاصل از اجراي آن‌ها خنثي شوند.

This paper, develops a system dynamics energy-economy model the basis of Mashayekhiʹs dynamic model which was built in 1978 for addressing Iranʹs socioeconomic system. The energy sector in new model includes eight sub sec¬tors which their interactions with the base modelʹs sub- sectors exhibit a powerful and robust feedback system for analyzing Iranʹs energy-economy as a whole. The paperʹs results show that improving systemʹs be¬havior requires applying some policies simultaneously including: 1) allocating a higher share of natural gas pro¬duced domestically to inject into the oil wells; 2) econo¬mizing domestic energy consumption and restricting en¬ergy imports; 3) increasing investments in gas distribu¬tion and consumption facilities in order to rise its do¬mestic market share; 4) endeavoring to ameliorate Iranʹs international political relationships.