تحليل عناصر نمادين و كهن الگويي در معراج نامه هاي نظامي

The Analysis of Symbolic and Archetypal Elements In Nezāmi’s Me’rājnāme

يكي از بخش‌هاي برجسته در منظومه‏هاي نظامي، معراج‏نامه‎هاي اوست كه وي آنها را به تقليد از سنايي غزنوي سروده‌است. مطالعه اين بخش از خمسه نظامي بيانگر آن است كه شاعر در توصيف اين واقعه عظيم ديني و تاريخي به منابع سيره و تفسير توجه ويژه داشته و حوادث را آن‎گونه كه در اين منابع آمده، البته با نگاهي كلي‎تر و با بيان هنري و شاعرانه خود به رشته نظم درآورده‌است. آنچه در معراج‏نامه‏هاي نظامي قابل‎توجه مي‎نمايد، برخي انديشه‎هاي نمادين و كهن‎الگويي است كه دريافت معناي آنها نسبتاً دشوار است و نياز به تاويل و تفسير و مراجعه به ديگر منابع دارد. براي مثال در شكل‎شناسي معراج، نظامي، تصويري كهن ارايه داده است كه با قديمي‏ترين انديشه‏هاي بشري پيوند مي‎يابد. در توصيف براق، اسب شبه‎اساطيري پيامبر (ص) نيز شاعر اوج هنر و دانش خويش را به‌كار برده و مفاهيمي را مطرح نموده‌است كه تنها در پيوند با نمادها و كهن‏الگوها مي‎توان آنها را دريافت؛ مفاهيمي كه شكل مصور آن در مينياتورهايي كه معراج را به تصوير كشيده‏اند نيز منعكس شده‌است.

A remarkable part in Nez?mi’s verse is his Me’r?j n?mes (Books of Ascension) , produced by imitating San?’i. Nez?mi, in describing this great religious and historical event, though following an artistic expression, has benefited from the tradition of hermeneutics. The significant point in Nez?mi’s Me’r?jn?me is some symbolic and archetypal ideas which are difficult to understand. Meanwhile, the images depicted by the poet are related to the oldest prototypes. An example of Nez?mi’s artistic descriptions concerns Boragh, a pseudomythical horse of the prophet of Islam, which is impossible to understand unless the reader is provided with sufficient knowledge of symbols and archetypes. These concepts are embodied in miniatures depicting Me’r?j.