بررسي و تحليل «فرايند تفرد» در غزليات سنايي

An Analysis of “Individualization Process” in Sanaʹi’s Ghazals

«فرايند تفرد»، عاملي رواني است كه رشد ذهني و انكشاف دروني و ناخودآگاهانه‌ي بشر را در طول حيات او به تصوير مي‌كشد و حتي هنگام رسيدن فرد به نقطه‌ي كمال و باروري، بر نحوه‌ي اتخاذ تصميمات ارادي او تاثير مي‌گذارد. اين فرايند روانكاوانه به ‌عنوان محور مركزي شخصيت فردي، راهنماي دروني و حتي مرشد ناخودآگاه ذهن محسوب مي‌شود و با گذر زمان، تفكر وي را به تكامل مي‌رساند. بايد در نظر داشت كه غزليات سنايي بازتابي از مفهوم شعر ناب (pure poetry) و سيري ناخودآگاهانه از انديشه‌هاي شاعر است كه به اوج جوشش و جلا مي‌رسد؛ بنابراين با بررسي سير تكامل رواني در غزل سنايي، به اين نكته مي‌رسيم كه انديشه‌هاي عرفاني موجود در آن‌ها حالات دلالتمندي از اين فرايند روحي- رواني را به ‌تصوير مي‌كشد. اين پژوهش بر آن است تا با بهره‌گيري از روش توصيفي، ميزان تاثير قالب غزل و مفاهيم عرفاني را در تكامل رواني اين حكيم و شاعر برجسته آشكار سازد. از اين رو به ‌نظر مي‌رسد كه كاربرد چندمنظوره‌ي مفاهيم و زبان شطح‌آميز، دروني‌سازي كهن‌الگوي «پير دانا»، استحاله‌ي مفهوم آنيما در برخي غزل‌ها و تاثير همه‌جانبه‌ي دين و عرفان در روان شاعر از عوامل مهمي است كه روان وي را مرحله به مرحله به مرز تكامل نزديك مي‌سازد.