عدالت صحابه ونقد ادله قرآني آن

Justice as a Quality of the Companions of the Prophet:A Challenge of the Applicability of the Quranic Arguments

يكي از ادله‌اي كه در اثبات عدالت يك يك صحابه به اصطلاح معروفش مورد استناد قرار گرفته است، آياتي از قرآن كريم است. مقاله حاضر اين آيات را براي روشن كردن نحوه استدلال و اندازه دلالت‌شان مورد بحث و بررسي قرار داده است. نتايج بحث حاكي از آن است كه عنوان صحابي به معناي اصطلاحي، حقيقت متشرعه است و در دوره‌هاي بعد در ميان مسلمانان پيدا شده است. لذا قرآن كريم واژه صحابي به معناي گفته شده را نمي‌شناسد، بنابراين اگر قرآن كريم افرادي از مسلمين را مدح و ثنا گفته و يا وعده‌هاي نيكو داده است، بر اساس ويژگي‌ها و اعمال نيك آن افراد به‌عنوان مومن است، نه به‌عنوان صحابي. از اين جهت، آن مدح و ثناها شامل مومنيني است كه داراي آن ويژگي‌ها باشند و در عين حال آنها مطلق نيستند، بلكه مشروط به برخي شرايط مانند عمل به امر به معروف و نهي از منكر و عاقبت به خير بودن و امثال آنها هستند. علاوه بر اين، آيات استناد شده گاهي مخصوص افراد ويژه‌اند. به‌عنوان مثال، آيه‌اي مربوط به بيعت‌كنندگان در حديبيه است كه در اين صورت شامل همه صحابه نمي‌شود و گاهي آيه چنان عموميت دارد كه نه گروه خاصي از آنها را بلكه همه مسلمين را در بر مي‌گيرد. حاصل اين‌كه صرف عنوان صحابه از نظر قرآن ارزش تلقي نمي‌شود.

Certain verses of the Quran have been provided as one of the arguments in favor of justice as a quality of each and every one of the so-called famous Companions of the Prophet. This paper investigates the said verses to illuminate their manner of argumentation as well as their degree of indication. The results confirm that the title of Sah?b? (Companion of the Prophet), in its idiomatic usage, refers to its meaning adopted after the death of the Prophet and only in the subsequent periods it started to be used in this sense. Therefore, the word Sah?b?, in the said sense, is not known in the Quran. As a result, if the Holy Quran praises some people of the Muslim community or gives them glad tidings, it is because of their qualities and their righteous deeds as believers, rather than because of their titles as Sah?b?. Consequently, such praises go to those of the believers with those qualifications; yet, they are not absolute and are contingent upon certain conditions such as the believers’ bidding to good and forbidding the evil, or their final salvation and the like. Moreover, the verses invoked may at times refer to some specific individuals. For instance, one verse refers to those who swore allegiance at Hudayb?yya, and does not encompass all the Companions of the Prophet. Similarly, a verse may be so comprehensive and general that it may refer not to a specific group of people but to all Muslims. Finally, mere title of Sah?b? is not regarded as a value in the Quran.