بنيادهاي نگرش هنر عرفاني- اسلامي در ديوان حافظ

The Attitude Foundations of Islamic Gnosticism in Hafez’s Work

خواجه شمس الدّين محمّد حافظ شيرازي يكي از شاعران برجسته ادب پارسي است كه به‌ويژه در نيم قرن اخير به شاعر طراز اول ايران ارتقا يافته است. بي ترديد ، ديوان حافظ يكي از بي‌نظيرترين يادگارهاي ادبيات كهن ايران است كه در كنار ديگر متون نظم و نثر فارسي همچون شاهنامه فردوسي، كليات سعدي، مثنوي و غزليات مولانا و خمسه نظامي ـ كه به راستي اركان قوميّت و مليّت ايراني هستند ـ بر تارك يادگارهاي ادبيات كهن جهان مي‌درخشد . كاوش و نگرش هستي شناسانه حافظ در چند قرن گذشته از چنان انسجام، استحكام و استواري برخوردار است كه هنوز هم كند و كاو‌هاي جامعه شناختي، فلسفي، ادبي و... در ديوان اين شاعر بزرگ فارسي پايان نيافته است. در مقاله حاضر به شيوه تحليلي توصيفي با نگاهي متفاوت، غزليات حافظ بر مبناي نگرش هنر عرفاني- اسلامي در پنج مقوله نگرش آيه‌اي، نگرش تسبيحي، عدل در دستگاه هستي، تصوير ايده آل از جهان سرمدي، مدينه فاضله و جايگاه انسان در عرفان ناب اسلامي مورد بررسي و تحليل قرار گرفته است.

Khwajeh Shams Al-Din Mohammad Shirazi is one of the famous poets in the Persian literature. He has been known as the leading poet of Iran, especially in the recent half century. Undcubtedly, Hafez’s work is one of the unparalled ancient literary monuments of Iran that stands out to gether with other Persian verse and prose texts such as Ferdowsi’s shahnameh, Sa’di’s works, Moulana’s couplets and sonnets as well as Nezami’s Khamseh-that are the pillars of Iranian ethnicity and nationality- among the world’s ancient literature. Hafez’s ontological seeking and attitude, in some centuries ago, have been so souns, Vigor, and unified that give way for further sociological, philosophicas, and literary studies in the work of this great Persian poet, In the present article, using analytical-descriptive method. And via a different angle of vision, Hafez’s sonnets have been analyzed relying on Islamic art focusing on the five categories of Quranic verse attitude, praising attitude, justice in being system, an ideal picture of the eternal world, utopia, and the place of human in the pure Islamic Gnosticism.