جايگاه اميرتيمور كوركان و سلطان يلدرم بايزيد در نزد مورخان و علل و عوامل نبرد انكوريه (804 ق)

Tamerlane and Yildirim Bayezid’s Status among Historians and Causes and Effects of Ankara War (1402)

تيمور كوركان در سه دوره متناوب با حمله به ايران و هند و شام و مصر و روم، ساختار سياسي و اجتماعي و فرهنگي و اقتصادي اين مناطق را مواجه با بحران و دچار برخي تغييرها كرد. يكي از اقدامات او جنگ با يلدرم بايزيد بود. اين جنگِ ساختارشكن، نقطه عطفي در تحولات منطقه و جهان به شمار مي‌رود و مطالعه و بررسي آن از اهميت برخوردار است. نويسنده اين مقاله، با ابتنا كار خود بر روش تاريخي، تلاش كرده است كه علل و عوامل و چگونگي وقوع اين رويداد اثرگذار را بر اساس منابع اصلي بازنماياند. برآيند جامع روايات تاريخي گوياي اين است كه اقدامات توسعه‌طلبانه سلطان بايزيد براي به تصرف در آوردن عجولانه قلمرو اميرنشين‌هاي مسلمان همسايه و دست اندازي به اميرنشين هم پيمانش ـ قسطمونيه ـ و مناطق آماسيه و سيواس و قيصريه كه به برهم خوردن نظم ساختاري واحدهاي سياسي و انباشتگي نارضايتي از او و نيز شكل‌گيري حلقه معارضان در هجرت انجاميد، زمينه پيوستن معارضان او را به تيمور فراهم آورد. از سوي ديگر، شكل دادن ايتلافي از سلاطين ممالك ايران عليه تيمور و قرار گرفتن در موقعيت رهبري آن ايتلاف و تعرض به ارزنجان، بايزيد را در مهبّ طوفان خشم تيمور و قلمروش را در معرض تاخت و تازهاي او قرار داد. ورود بازيگراني از اروپا به جرگه هم‌پيمانان تيمور و وجود دولتمرداني كه به تحريك حس انتقام جويي تيمور پرداختند، و خطابه‌هاي تحريك‌كننده‌اي كه كاتبان و دبيران بايزيد عليه تيمور به كار بردند، همه و همه دست به دست هم داد و تيمور را كه تجربه‌اي سي و اند ساله از پيروزي‌هاي پياپي داشت، به نقطه بازگشت‌ناپذير عزم جنگ كشاند.

Tamerlane, through his three sporadic invasions of Persia (Iran), India, Syria, Egypt, and Asia Minor, provoked crisis and caused a number of changes in the regions’ political, social, cultural and economic structures. One of his moves was fighting a war with Yildirim Bayezid. This particularly deconstructive war, which can well be considered as a major landmark in both regional and worldwide turmoils that ensued, deserves a close study and extensive research. Applying a historical method and making use of primary sources, the researcher of the present study has attempted to identify the causes and effects of such a historic event. Findings indicate that expansionist measures of Yildirim Bayezid to rush to seize the territory of neighboring Muslim Beyliks and to overrun Kastamonu, his allied emirate, as well as Amasya, Sivas, and Kayseri – all of which disturbed the structural order of the region’s political units and heightened people’s dissatisfaction with him, thus leading to the formation of the circle of opponents abroad – paved the way for the alliance between the opponents and Tamerlane. On the other hand, forming a coalition of Persian Sultans against Tamerlane and assuming its leadership as well as storming into Arzanjan exposed Bayazid to Tamerlane’s blind rage and his territory to his full-scale invasions. In fact, ambassadors who came to the court of Tamerlane from Europe, statesmen who tried to incite his desire for revenge and Bayazid’s scribes and secretaries whose provocative remarks were directed at Tamerlane all contributed to inducing him, a man with more than thirty years of experience in successive victories, to the war’s point of no return